Van Der Lee's kunstzinnig onderzoek

Paul van der Lee's kunstzinnige onderzoek, getiteld "Plan Radix", aangekondigd in een openbare presentatie in De Gruitpoort op 28 maart, kreeg een voortzetting op lokatie.

Van der Lee leidde een klein gezelschap, bestaande uit Jacques Blommestijn, onlangs aanstoker van enige lokale commotie met zijn kunstwerk "De Juryvoorzitter," Gerrie Kuipers wiens werk "Boeddha-altaar voor mijn kippen" door Van Der Lee is opgenomen in zijn Collectie Achterhoek, en ondergetekende, rond in het door Staatsbosbeheer ingerichte Nieuwe Natuurgebied "Het Boelekeerlspad." Dit gebied is door Van Der Lee bestempeld tot het Breviergebied van zijn Plan Radix. Tijdens de wandeling documenteerde Van Der Lee door hem geregisseerde bijdragen van de deelnemers.

Blommestijn voerde een processie uit met de door hem aan de Achterhoekse gemeenschap aangeboden maquette van de "Verzoeningskerk", Van Der Lee legde een prikkelende ervaring vast van Gerrie Kuipers. Ik werd gefotografeerd op een keukenstoel in het landschap (mijn hoofd is eveneens opgenomen in de voornoemde Collectie Achterhoek).

Het komt mij voor dat de kunstenaar Van Der Lee Marcel Duchamps manoeuvre met het urinoir in omgekeerde richting herhaalt. Duchamp toonde aan dat een object een kunstwerk kan worden door het te plaatsen in de context van kunst, de omgeving van het museum. Van Der Lee toont aan dat een omgeving een context van kunst en tegelijkertijd een object van kunst kan zijn door het zo te benoemen en te gebruiken . Zowel Duchamp als Van Der Lee hebben daartoe een ready made nodig. Van Der Lee gebruikt De Nieuwe Natuur van Het Boelekeerlspad bij Zelhem zoals geconstrueerd door Staatsbosbeheer.

Dit is anders dan het gebruiken van het buiten als museum zoals bij kunstroutes op het platteland wel gebeurt. Van Der Lee regisseerde de deelnemers in een relatie tot het landschap. Blommestijns processie valt te vergelijken met de Rooms-Katholieke processie door de velden om de zegen af te smeken. Blommestijn had dat goed begrepen, het zwart maken van zijn hoofd was een spontane ingeving van zijn kant, het versterkte het sacrale karakter van het schrijden. Mijn contemplatie op de keukenstoel verbeeldt de vervreemding van het hoofd dat zichzelf uit het landschap denkt, en de blote voet van Gerrie Kuipers is de directe zintuiglijke ervaring van de natuur. Het gaat Van Der Lee er niet om acties vast te leggen als zijn kunst, hij viert er slechts zijn verhouding tot het landschap mee. Die verhouding is het eigenlijke kunstwerk. Conceptueler kan haast niet.

De documentatie van de wandeling zal worden opgenomen in het volgende nummer van "Landinwaarts", Van Der Lee's tijdschrift, dat onderdeel is van Plan Radix.

Ik vroeg mij tijdens de wandeling af of de keuze van Van Der Lee voor dit landschap een persoonlijke is, een culturele of een evolutionair bepaalde. Dit landschap lijkt heel veel op de romantische Engelse landschapstuin. Maar die culturele bepaaldheid kan een dieper liggende grond hebben. Staatsbosbeheer doet buitengewoon veel moeite doet om het gebied terug te brengen tot de ecologische situatie van ongeveer 1300 door de bemeste grond af te plaggen en zo de oorspronkelijke begroeing terug te brengen. het resultaat is een aaneenschakeling van open plekken waarin waterpartijen. In de onderstaande foto leveren jeneverbesbomen een bijdrage aan de ervaring van een savannelandschap waarin de vlakte wordt onderbroken door verspreide boomgroepen.

Van Der Lee omschrijft zijn beleving van dit landschap als een ervaring van het "numineuze", de esthetische ervaring van het ontzagwekkende. Wanneer mijn vermoeden juist is, dat zijn keuze berust op een voor-culturele gedeelde ervaring, wortelt in oeroude ervaringen van homo sapiens, dan tilt hij de toeristische ervaring naar een ander niveau.

Binnen de discipline die kunst is, kan de vraag gesteld worden of Marcel Duchamps experiment niet vraagt om een andere plek. Het Boelekeerlspad is nauwelijks een pendant van het urinoir. Mijn voorstel daarvoor is onderstaand beeld: een plek die niet aflaat mijn aandacht te vragen. Mijn belangstelling voor zo'n plek heb ik overigens geleerd van een andere kunstenaar: Hans Jungerius. Dat is waar kunstenaars voor zijn.