Nölen is dodelijk

Brommers kiekn

Ik lees in de VPRO-gids een interview met Frans Miggelbrink. Hij legt in dat interview uit wat het Achterhoekse inhoudt. De aanleiding is De Zwarte Cross en zijn informatie gaat over de beleving die daarbij hoort. Goed gedaan, maar er irriteert mij iets. Steeds weer worden de nationale media bevestigd in een karikaturaal beeld van mijn omgeving. Wat Frans goed doet, is melding maken van De Achterhoek als high tech hub:

"Ik was laatst in Brussel bij de EU. Kwam ik iemand van een bedrijf tegen dat een apparaat heeft uitgevonden waarmee je in ontwikkelingslanden in drie uur water kunt zuiveren. Kwam uit Groenlo.”

De interviewer vist vervolgens naar de volksaard: Bescheiden. Frans verwijst doeltreffend naar de feodaal agrarische achtergrond van keuterboeren op zandgrond. Helemaal goed.

Vervolgens is de rest van het interview een demonstratie van die bescheidenheid. Het obligate "brommers kiek'n," het excessieve bier zuipen, en de sociale controle in het "noaberschap," het is allemaal bevestiging van een beeld dat er al is, en dat beeld is zelf geschapen uit ressentiment en minderwaardigheidsgevoel. Het woord "Bescheiden" is veel te zwak, op zijn slechtst is de Achterhoeker kwaadaardig achterdochtig tegenover iedereen die anders is, een benepen provinciaal die zich terugtrekt op het volkseigene omdat hij niet kan aanhaken bij de grote wereld. Zijn leven beperkt zich tot "nölen" en dat is dodelijk

Bertus op zien Norton

Maar dat beeld klopt allang niet meer. Een bewijs daarvoor is bijvoorbeeld de regionale muziekcultuur, waarin De Zwarte Cross wortelt. Normaal, Jovink en Boh Foi Toch zijn er in geslaagd om een brug te slaan tussen eigentijdse muziek, de regionale taal en het levensgevoel. "Ik zag niks, want ik mos pissen" van Normaal klinkt absoluut als vette rockmuziek terwijl het naar de vorm een negentiende eeuwse polka is. Rockmuziek heeft altijd geworteld in het lokale, van Merseybeat tot Reggae. Hans Keupers ballade "Vrouw Begeerdink" stuitte zelfs op problemen met de familie van de bezongen dame die het niet waardeerde dat de familiegeschiedenis nog weer eens opgerakeld werd. Authentieker kan niet.
De Achterhoek had een muziektraditie, van bruilofts-, kermis- en kerkmuziek. Die muziek is lang in staat geweest om nieuwe invloeden van buiten op te nemen. Duitse schlagers en Engelse hits konden de veleta niet bedreigen. In de zestiger en zeventiger jaren dreigde er een gat te vallen in die muziekcultuur. De lokale bands hebben een “fusion” tot stand weten te brengen van rock met die traditie. Dat is een ongelooflijke prestatie. "Oerend hard" vertelt van motorgeweld, maar het gaat niet over de shoppers van "Easy Rider" maar sluit aan bij de lokale beleving van de motorcross. Het gaat niet over de Harley Davidsons van Hells Angels maar over Bertus zijn Norton en Tinus zijn BSA. De opmerkelijke liedteksten bieden zeldzame voorbeelden waarin Achterhoekse literatuur niet kunstmatig of archaïsch aandoet.

De drie sociale strata

Aanhaken bij de grote wereld is een kwestie van taalbeheersing. De eenentwintigste eeuw vraagt van de wereldburger drie talen die beheerst moeten worden: de taal van de familie, de streek of de wijk, de nationale taal, en tenminste één internationale taal, het Engels. Wie één van die talen niet beheerst verliest bereik. Elk van die talen is even belangrijk. Wie de taal van de familie verliest, raakt het contact met de directe fysieke omgeving kwijt, met de vorige generatie, met zijn eigen geschiedenis. Dat drama voltrekt zich overal op dit moment. De Nederlander van Afghaanse afkomst die het Pashtun niet meer beheerst kan niet praten met zijn grootouders. Wie werkt in de Achterhoek dient op zijn minst belangstelling te hebben voor het streekeigene en de lokale taal.

Het centrum van de wereld

De Achterhoeker die weet dat de Achterhoek, net als overigens elke andere plek op deze aardkloot, het centrum van de wereld is, zorgt ervoor dat hij het Nedersaksisch onderhoudt en viert, hij schrijft en spreekt vlekkeloos Nederlands en zijn Engels is uitstekend. Want hij moet zijn eiersorteermachines, kuikenslachterij, of waterzuiveringsinstallatie overal ter wereld kunnen verkopen. Hij is geen provinciaal. Hij gaat naar De Zwarte Cross omdat het regionale zijn uitvalsbasis is voor de hele wereld. De betekenis van de lokale bands die daar spelen is dat zij één van zijn sociale strata onderhouden. Dat is van eminent belang.

Ardenta eiersorteermachine, geproduceerd door Staalkat, Aalten
Bron afbeelding: http://www.ovorider.com/staalkat.html