DE DANS VAN DE KROKODIL

Wat is het nu

2011-11-12T15:12:00.001+01:00

Op 12 november speelde Linke Rijxman een prachtige solovoorstelling in De Gruitpoort. Zij zette virtuoos een aantal spelers in de kunst neer, net zo gemakkelijk verwisselend van speelstijl als wisselend van kledij, een ander jasje volstond.Tijdens het wat moeizame nagesprek in de holle corridor van het Gruitpoort café vertelde zij dat al die rollen haar even lief waren. Dat leek op een waardenvrij standpunt, maar het kwam mij voor dat bijvoorbeeld “de manager” karikaturaal werd neergezet, en dat de media er ook impliciet van langs kregen. Dat laatste werd bevestigd in wat zij tijdens het gesprek neerlegde als het centrale dilemma in onze cultuur: wij zijn in verwarring geraakt over de werkelijkheid. Onze werkelijkheid is een spiegelkast geworden waarin wij niet meer weten wat echt is.

Het kunstdebat

De voorstelling is door De Gruitpoort aangegrepen als aanleiding tot een kunstdebat dat op 29 januari moet plaatsvinden. Paul van der Lee, een spil in het Doetinchemse kunstspel, gaat dat leiden, geholpen door Jos Spijkers, toneelmaker. De stelling van Lineke Rijxman lijkt mij een prima thema om elkaar over te ondervragen: wat is er echt in Doetinchem, en wat is slechts een luchtspiegeling, een beeld van iets dat onbereikbaar achter een horizon ligt.
Een kleine wandeling door Doetinchem toont aan hoe relevant en vruchtbaar die stelling van Lineke Rijxman is:

Architectuur

Bij de invulling van de Van Nispenstraat was er een interessante opgave. Er staan in de straat enkele markante gebouwen, het oude postkantoor, nu Stadsmuseum en Borghuis Café-Restaurant, en Predik het Evangelie, een eclectisch negentiende eeuws gebouw. Er is gekozen voor een voor de hand liggende oplossing: de gevelwand van 1900 is ongeveer herbouwd, zo goed en zo kwaad als dat gaat in moderne materialen, en met moderne bouwtechnieken.

Wie door de Walstraat loopt ziet de achterkant van hetzelfde gebouw. Daar is een modernistische glaspui bedacht:

Het resultaat is een schizofreen gebouw: een 19e eeuwse gevel en een 20e eeuwse modernistische gevel met daartussen in uiteraard een betonskelet. Dit is geen architectuur, het gebouw levert twee tegenstrijdige beelden van wat architectuur had moeten zijn. Dit is een spiegelkast van het ergste soort.

De autonome kunst

In de Gruitpoort is op dit moment een expositie van Netty de Weerd. Het werk vertoont een professionele ambachtelijkheid in keramiek, brons en steen. Dit is een beeldhouwer. Ik heb af en toe wel het gevoel, dit heb ik eerder gezien. Bijvoorbeeld een terracotta beeld van twee rennende dames die elkaar bij de hand houden, waar heb ik dat eerder gezien?

Hier is niets mis mee. De kunstenaar is getroffen door een tekening van een grote voorganger, in dit geval. De Chirico, en wordt er door geïnspireerd om een eigen drie-dimensionale versie te maken. Het is een verbluffend staaltje Apropriation Art.

Het beeld van rennende vrouwen van Netty de Weerd is een voorbeeld van een kunstwerk dat wortelt binnen het domein van de kunst. Het is een beeld van een beeld. Het doet geen directe uitspraak over de werkelijkheid.

De anamorfose

Cornel Bierens "De Zakheilige" in de parkeergarage aan de overzijde van de Hofstraat haakt aan bij een heel oud gegeven in de kunst, de anamorfose. Een anamorfose is een beeld dat slechts van één nauwkeurig bepaald standpunt leesbaar is. Van af een andere plek is het een abstract kunstwerk. Bierens maakt ook gebruik van een bestaand beeld, een ter plekke gevonden beeldje van St Franciscus dat als een christelijk amulet ooit werd meegedragen in een broekzak. Bierens transformeert dat middels de anamorfose, waarbij hij gebruik maakt van potscherven door archeologen gevonden. Het beeldje zelf is ook aanwezig in een vitrine.
Cornel Bierens heeft de spiegelkast tot onderwerp van zijn kunst gemaakt. Zijn kunstwerk is een verbeelding van de stelling van Lineke Rijxman, en de vraag "Wat is dit nu?" wordt gelaagd beantwoord. Lopend door de parkeergarage zien wij een modern abstract kunstwerk, mooi, maar ongevaarlijk, want dat soort kunst als decoratief object, dat zijn wij gewoon. Wanneer wij door het kijkgaatje kijken hebben we een pixelplaatje van Sint Franciscus in het vizier en een ruimtelijk beeldje van Sint Franciscus, ooit gemaakt door een andere kunstenaar in de vitrine, achter onze rug. Wij kunnen die twee beelden niet tegelijkertijd waarnemen. De relatie tussen het beeld en het beeld van het beeld, daar gaat het om. Het gebruik van oude ter plekke gevonden materialen dwingt ons om de historiciteit van de plek te ervaren, en de anamorfose zien we wel nu en hier. Het kunstwerk functioneert in de wereld, niet slechts binnen het domein van de kunst.

De D-toren

De D-toren (Q.S. Serafijn, Lars Spuijbroek) is geen beeld van een beeld. Het is een meetinstrument dat de gemoedstoestand van de gemeente meet middels een enquête op het internet en die zichtbaar maakt in de kleur van een vorm. Die vorm is architectuur, grensverleggende architectuur want de vorm is bepaald door een vraag te laten doorrekenen door software. De D-toren is een beeld van de werkelijkheid. Het wordt beïnvloed door de werkelijkheid, en ik zit werkelijk te wachten op de dag dat die site wordt gehackt en het kunstwerk alle kleuren van de regenboog gaat vertonen in snelle opvolging zodat het verkeer op het kruispunt knarsend tot stilstand komt. De D-toren lijkt een weg te wijzen naar hoe het verder moet met de kunst.

De toekomst van de kunst

Hebben we God net dood verklaard, blijkt Hij springlevend. Ik ga de kunst niet dood verklaren, de werkelijkheid zal me bliksemsnel achterhalen. De vraag is wel waar de kunst naar toe gaat bewegen, en wie die kunst gaat maken.

De revolutie die in de kunst plaats vond tussen 1900 en 1930 werd in de eerste plaats uitgevochten in de autonome kunst, die een laboratoriumfunctie had waarin een nieuwe vormentaal werd uitgevonden en nieuwe gedachten over het beeld en de werkelijkheid werden geformuleerd. De resultaten werden zichtbaar in exposities die opzien baarden. Die revolutie werd vervolgens door kunstenaars, bijvoorbeeld de docenten van het Bauhaus, vertaald naar de werkvloer en de dagelijkse omgeving. Die revolutie was hard nodig om vormen te verzinnen voor machinale productie en nieuwe samenlevingseisen en nieuw gedrag. Die revolutie heeft zijn beslag gekregen, in stoelen, schilderijen, en in het broodrooster. In de architectuur wordt nog getobd, en is er recentelijk een terugval te bespeuren, die leidt tot historiserende geveltjesarchitectuur.

Damie Hirst, For the love of God

We hebben weer een nieuwe revolutie nodig. De digitalisering van informatie is nu de dwingende factor. We leven in een spiegelkast waarin de oude vormen en gedachten niet meer werken. Maar ik zie de revolutie nog niet ontstaan in de ateliers van de kunstenaars. Zij herhalen veelal de experimenten van de vorige revolutie. Er is een speculatieve markt van kunstproducten die het zicht op wat werkelijk iets bijdraagt vertroebelt. Wie die markt kan aansturen met listig zijn werk daarop te richten kan een fortuin verwerven. Wie dat niet kan, moet zich behelpen met een romantisch zelfbeeld van de lijdende onbegrepen kunstenaar en kan geen hypotheek betalen van het werk. Hij behoeft subsidie, en die druppelende kraan valt droog. Hoe doodlopend de weg van de autonome kunst op dit moment is krijgt wordt wel heel letterlijk geïllustreerd door het werk van misschien wel de meest succesvolle autonome kunstenaar: Damien Hirst.

De kunstenaar in maatpak

Ik droom van de kunstenaar in maatpak. De kunstenaar in maatpak nestelt zich in de wereld. Hij werkt in alle instituties, in banken, bedrijven, overheidsorganen. Zijn aanwezigheid wordt als noodzakelijk gezien voor al het functioneren. Zijn taak is de schoonheid en het goede te bewaken.Hij stelt andere vragen en hij dwingt het luisteren er naar af. Hij is een expert in de middelen om vorm te geven aan antwoorden. Hij houdt van de wereld en heeft een visie hoe alles zich moet ontwikkelen, voor het nut van het algemeen en ieders persoonlijk welbevinden. Hij is een briljant communicator en kan zijn gedachten in begrijpelijke taal verwoorden. Hij verdiept zich in politieke vraagstukken, bekommert zich om economische voorwaarden en beperkingen, hij begrijpt een religieus wereldbeeld. Hij lijdt niet aan de wereld maar toont hoe het lijden op te heffen. Hij wijst een weg. Hij is niet eenzaam in een atelier, hij werkt in de samenleving, in vergaderzalen, in productieafdelingen en voetbalkantines. Zijn werk wordt niet slechts geëxposeerd in een galerie voor de kunstliefhebbers en kunstspeculanten. Zijn werk doortrekt alles, komt tot uiting in de jaarverslagen, niet alleen in de vormgeving ervan, maar ook in de inhoud, het is zichtbaar op straat, in scholen en ziekenhuizen. Het is voorzien van een persoonlijke barcode zodat hij verantwoordelijk kan worden gesteld. Hij is overal en zijn werkplaats is de wereld. Bovenal is hij zelf een voorbeeld van het schone en goede. Hij is zelfbewust en bescheiden. Zijn maatpak is onberispelijk.

Breisels in de openbare ruimte

2011-07-30T11:16:00.002+02:00

Soms komt het voor dat iets op twee plekken tegelijkertijd wordt uitgevonden. De "Zeitgeist" lijkt er om te vragen. Dus het is mogelijk dat een of meer kunstenaars in wijk De Huet te Doetinchem geheel onafhankelijk op het idee zijn gekomen om de omgeving te decoreren met informeel vormgegeven breiwerk in bonte kleuren. Het kunnen heren zijn natuurlijk, om bij breien uitsluitend aan vrouwen te denken gaat voorbij aan breiende herders, bordurende kunstenaars en complete indianenstammen.
Maar waarschijnlijk is het verschijnsel komen overwaaien. Dat levert een interessante vraag op: hoe lang duurt het voor een modieuze kunstzinnige trend doordringt in De Achterhoek? In dit geval is het antwoord: zes jaren. Yarn bombing of Knitted graffiti is begonnen in Houston, Texas in 2005.
De breisels zijn te zien langs de Plattenburgstraat.

De nieuwe behuizing van het stadsmuseum

2011-07-08T14:29:00.001+02:00

Het Doetinchemse Stadsmuseum heeft een nieuwe behuizing gekregen in het gerestaureerde pand van het voormalige postkantoor, een gebouw in de stijl van de Amsterdamse school van architect Crouwel.

De entree is een enorme vooruitgang in vergelijking met die van de oude lokatie aan de Grutstraat. De krakende deur van een voormalige kapperswinkel heeft plaats gemaakt voor een joyeus moderne ingang die de keuze geeft naar het Borghuis restaurant of het Stadsmuseum. De keuze voor het Stadsmuseum leidt voorbij de kassa (€ 3,- inclusief een kopje koffie in het Borghuis, museumjaarkaart gratis) naar een mooie hal met bovenlicht waaronder de maquette van de stad. Rondom die maquette wordt in vitrines een deel van de historische collectie van het museum getoond.

Het stadsmuseum heeft altijd op twee poten gehinkt. Het is een historisch museum én een kunstmuseum.

Historisch museum

Het stadsmuseum heeft een kleine collectie historische voorwerpen. Die collectie heeft nu een vaste plek gekregen rond twee maquettes van de stad. Die opstelling ziet er heel goed uit, niet te veel objecten in vitrines. Bovendien is er een zaaltje met een historisch schoolklasje. De toerist die een regenachtig uurtje wil doorbrengen kan zich hier wel even vermaken. De vaste bezoeker die de doorboorde schoen van Hendrik Limp al eens heeft gezien komt hier niets nieuws tegen. Ik verwacht wel boeiende tentoonstellingen over onderwerpen uit de geschiedenis van de stad, zoals de tentoonstelling over de firma Misset enige jaren geleden voorbeeldig was in dit opzicht.

Kunstmuseum

De eveneens beperkte collectie kunstwerken, die voornamelijk bestond uit schilderijen van lokale kunstenaars uit de eerste helft van de twintigste eeuw, is kortelings uitgebreid met de schenking van de voorraad van de voormalige Kunstuitleen. Op dit moment is er een keuze uit deze vernieuwde collectie door het college van burgemeester en wethouders. Dat is een leuke tentoonstelling, met verrassende combinaties van werken. Elke bestuurder heeft een zaaltje gekregen op de bovenverdieping. Bestuurders hoeven in Nederland geen verstand te hebben van kunst, zij maken gebruik van adviescommissies waarin onvermijdelijk steeds dezelfde kunstbobo's de dienst uitmaken. Wie de teksten leest ontdekt een wat aandoenlijke naïviteit in het hanteren van kunstjargon en betrokkenheid bij de opdracht om wat te doen met de voorraad. Helemaal goed,vind ik, de bestuurder vertegenwoordigt het publiek, en het publiek heeft gezond verstand. Eén wethouder heeft een grote voorkeur voor kaarten en hangt daar een wand mee vol.

H. van Kuilenburg, de Oude brug te Doetinchem.

De burgemeester houdt zich keurig op de vlakte met een inhoudelijke keuze van historische stadsgezichten maar voegt daar toch één portret aan toe, om het menselijk te maken. De zaaltjes vertonen allemaal verschillende persoonlijkheden, en dat vind ik heel mooi.
De entourage van de tentoonstelling is ook prima. De bovenverdieping voldoet aan de verwachting van een kunstmuseum: een verzameling witte dozen. De oorspronkelijke architectuur is geheel verdwenen, behoudens wat sculpturale vormen bij de ingangen van de zalen.

In de collectie zijn nu ook wat recenter werken opgenomen van lokale kunstenaars: ik zag werk van Dinie Wikkerink en Theo van Koot in de tentoonstelling.
Het Stadsmuseum zou een ultieme uitdaging kunnen zijn voor de regionale kunstenaars. Wie kan deze prachtige nieuwe zalen vullen met een samenhangende kwalitatief hoogwaardige tentoonstelling van eigen werk? Die opdracht stijgt ver uit boven het deelnemen aan de Gelderlander Kunstprijs, de groepsexpositie in de winkel van het Web of die twee vierkante meter van de Huntenkunst jaarbeurs. Het Stadsmuseum zou de top moeten zijn van de lokale expositiekanalen, uitsluitend voor die kunstenaars die aantoonbaar een eigenzinnig kunstzinnig onderzoek uitvoeren over een lange periode.
Een goede eerste aanzet is te zien op de benedenverdieping waar een vitrine is gevuld met ontwerpen van Maria Hees

Het KINDERstadsMUSEUM

In een klein hokje van het gebouw is een passende ruimte gevonden voor een geweldig idee: het KINDERstadsMUSEUM. Op dit moment is er een tentoonstelling van de verzameling schelpen en andere objecten uit de natuur van de zevenjarige Enzo Willems, met eigen documentatie over het getoonde. Het bijzondere is dat hier geen tentoonstelling vóór kinderen wordt getoond, maar een tentoonstelling door een kind. Dit is de manier om kinderen over de drempel van een museum te krijgen. Briljant!!!

Kut, we moeten mosselen schilderen!

2011-06-18T15:33:00.012+02:00

Juliëtte Thissen, Rietveldlyceum;

De kreet boven dit stukje is de titel van een schilderij van Juliëtte Thissen, geëxposeerd in het Stadsmuseum in Doetinchem, in het kader van de jaarlijkse expositie van leerlingen van drie Doetinchemse scholen voor voortgezet onderwijs.

De expressieve zin staat voor het proces dat schoolkunst oplevert. De leerlingen moeten een leerproces doorlopen, de leraar verzint iets dat de leerling aan de gang moet zetten, en de leerling reageert daarop met een kunstzinnig proces dat tot een product leidt. In dit geval is dat product een schilderij dat representatief mag heten voor de Rietveldstijl. Het onderwerp is uit de lucht gegrepen door leraar Jacques Blommestijn, die een voorkeur heeft voor het absurde, het schilderij is ofwel heel plat of heel gelaagd geschilderd, Pop-art-achtig in dit geval en er is doelbewust lullig een handgeschreven briefje op geplakt met plakband. De vormverwantschap tussen mossel en vagina is voluit benadrukt in beeld en tekst, wat een filosofisch humoristische laag toevoegt, bijna als in Magrittes "Ceci n'est pas une pipe".

De Didactiek van de Lelijkheid

De kunstsectie van het Rietveldlyceum heeft naar eigen zeggen een Nieuwe Didactiek van de Lelijkheid ontwikkeld. Dat betekent ongebreidelde vrijheid in materiaalgebruik, schilderingen waarin laag over laag wordt gezet, allerlei materialen ingebed worden in de verflaag, weer overschilderd, en dus leidt de Didactische Lelijkheid onvermijdelijk tot werk dat keurig past in het beeldjargon van de moderne kunst, en heel mooi wordt gevonden. Heel mooie schoolkunst.

Yorick Snelders, Rietveldlyceum

Schoolkunst

Schoolkunst is ontegenzeggelijk kunst. Er is wel een verschil met de kunst gemaakt door een professioneel kunstenaar. De professional ontwikkelt zijn eigen ideeën, beeldtaal en procedé, want in de kunstmarkt moet zijn werk duidelijk persoonlijk en herkenbaar zijn in thematiek en uitvoering. Dat vraagt om expertise. De beroepskunstenaar is een expert, en expertgedrag ontstaat na een langdurig leerproces. De leerling beschikt niet over die expertise. Hij ontwikkelt het kunstzinnige deel van zijn brein door een weg te lopen die de leraar wijst, wat hij op zijn zolderkamer doet is mogelijk iets heel anders, maar we hebben het hier over kunstonderwijs, niet over autodidactisch leren. Juist het feit dat de leerling zelf die weg niet zou hebben gekozen, hij zou niet op het idee zijn gekomen, maakt het werken in het klaslokaal tot een waardevol leerproces. Daar is school voor. Schoolkunst kan slechts gedeeltelijk het werk van de leerling zijn, hij reageert op de opdracht van de leraar, hij verzint niet zelf die opdracht. De leraar zoekt wel de leerling zoveel mogelijk zelf te laten invullen, het zoeken van waaraf de leerling zelf zijn gang kan gaan is het doel van het leren op school. De goede kunstleraar maakt zichzelf uiteindelijk overbodig.

Lokaal 008 in het Ulenhofcollege. Een eindexamenpresentatie is de slotsom van een jarenlang leertraject dat begint in de brugklas. De samenwerking van en uitwisseling tussen leraren beeldende vorming van een school geeft de school een duidelijk profiel.

De ontmaskering van het anarchisme

De sectie beeldende vorming van het Rietveldlyceum is een vrolijk tweemanschap. Hun anarchisme is ontwapenend. Het werk van hun leerlingen lijkt een explosie van vrijheid, het straalt gedrevenheid uit. Ik heb er voorheen heel enthousiast over geschreven, over die vrijplaats van kunst, bevochten binnen de ambtenarij van het onderwijs. ik heb het werk vaak bewonderd in de 3x1-tentoonstelling in het Stadsmuseum, en de jaarlijkse tentoonstelling van leerlingenwerk in De Gruitpoort.
Maar ik begin iets te missen. Het is nog erger: ik begin het braaf te vinden. Ik heb deze schilderijen met plakband, lijmpartijen en tekst en de dadaïstische assemblages iets te vaak gezien, geloof ik. Wat is er aan de hand?

Sibel Altan, Ludgercollege

Ulenhof en Ludger

Het werk van de andere scholen laat ook boeiend autonoom werk zien. De assemblages van Sibel Altan, Ludgercollege, zijn duidelijk geïnspireerd door Afrikaanse maskers, maar de leerling geeft er een geheel eigen draai aan, voegt veren toe, plakt de zaak op een spiegel, schildert met wit om de zaak bij elkaar te trekken en tekent met viltstift over het geheel. Een multimediaal gelaagd werk, heel verrassend.
De installatie van Wendy Plant, Ulenhofcollege, op de eerste etage van het Stadsmuseum ziet er onbekommerd gemaakt uit, poëtisch. Blijbaar is het op die andere twee scholen ook mogelijk om heel vrij en associatief met materiaal te spelen en al doende betekenis te ontdekken.

Wendy Plant, Ulenhofcollege

Ik begin me te realiseren wat er aan de hand is met mijn ontwikkelende achterdocht aangaande het werk van het Rietveldlyceum bij het bekijken van de map van Lucilla Derks, leerling van het Ludger.

Lucilla Derks, Ludgercollege

De leerling lijkt niet geïnteresseerd in persoonlijke expressie van een diepgevoelde emotie. Hier wordt fundamenteel onderzoek gedaan naar het beeld. Het verschijnsel pixel wordt bestudeerd in een overmatig vergroot digitaal plaatje, vervolgens worden die pixels gemaakt in handmatige materialen, zorgvuldig geschilderd en geplakt in een zelf getekend ruitjespapier. Dit is een zelfbedacht onderzoek. Deze student houdt van systematisch denken en doen, van discipline en zorgvuldigheid. Het resulterende beeld ziet er niet spectaculair uit, het laat een proces zien.

Mirsa Middelwijk, Ulenhofcollege

Evelien Bulten, Ulenhofcollege

Vlak erbij staat een stoel. De stoel is een terugkerend item in deze jaarlijkse tentoonstelling. Er staat een opdracht in het programma van toetsing en afsluiting van het Ulenhofcollege die van leerlingen vraagt een ontwerp te maken voor een functioneel voorwerp. Zo'n voorwerp moet voldoen aan gebruikseisen. De sectie beeldende vorming laat met graagte stoelen ontwerpen. Het is overduidelijk dat een stoel waar je doorheen zakt slecht is ontworpen. Dit jaar zijn een paar prachtige stoelen te zien, geheel verschillend van stijl, die allemaal stevig genoeg zijn om op te zitten.

Afweging

Ik heb die 3x1 tentoonstelling vele jaren gezien. De drie deelnemende kunstsecties hebben verschillende profielen. Het Rietveldlyceum is de plek voor de autonome kunstenaar. Het Ulenhofcollege en het Rietveldlyceum bieden een breder programma waarin naast de vrije kunst ook industriële vormgeving en design een plaats hebben. Ulenhof is sterk in ruimtelijke vormgeving en architectuur, het Ludger in moderne media en grafische vormgeving. Dit keer is er bijvoorbeeld een uitstekende serie werken van Marieke Pas waarin portretfoto's subtiel digitaal bewerkt zijn.

Marieke Pas, Ludgercollege, detail

Ook is er een opmerkelijk boekontwerp van Dyan Kloosterboer, die zo te zien gebruik heeft gemaakt van een internet service om het ontwerp uit te laten voeren.

Dyon Kloosterboer, Ludgercollege, detail

Het Ludgercollege heeft duidelijk digitale beeldbewerking opgenomen in het programma voor de lessen. Het Ulenhofcollege en het Rietveldlyceum laten daarin vooralsnog verstek gaan. Dat is merkwaardig want die computer heeft al meer dan twintig jaren geleden de wereld van vormgeving en kunst ingrijpend veranderd.

Een breed programma lijkt mij objectief beter: het geeft de leerling meer zicht op de rol van vormgeving in de samenleving en het komt tegemoet aan de verschillen in artistieke gerichtheid van de leerlingen.

De variatie in het leerlingenwerk is groter bij Ulenhof en Ludger. De leraren lijken meer afstand te kunnen doen van hun leerlingen zodat die hun eigen plan kunnen trekken. De persoon van de leraar is duidelijk minder belangrijk, de leerkrachten voeren een onderwijsplan uit dat in de sectie is ontwikkeld en vastgelegd, wie het uitvoert doet er blijkbaar minder toe.

De Rietveld Didactiek van de Lelijkheid is regressief, het is een terugkeer naar de vrije expressiegedachte uit de vijftiger jaren. Iemand als Blommestijn is zich daar volledig bewust van, het is een doelbewuste keuze. Het is de vraag of elke leerling daar mee gebaat is. De zin "Kut, we moeten mosselen schilderen" kan ook gelezen worden als een welgemeende klacht van een leerling.

Bij de opening van de tentoonstelling 3x1. van links naar rechts: Liedy Brus, docent beeldende vorming Ulenhofcollege, Wicher Hupkes, docent Rietveldlyceum, Paul van der Lee, beeldend kunstenaar en gemeenteambtenaar, Jacques Blommestijn, docent Rietveld.

Uitslag

De KROKODIL 2011 / de beste school gaat dit jaar naar het Ludgercollege. De KROKODIL 2011 / het beste werk gaat naar het stripverhaal van Jasmijn Remmers.

Jasmijn Remmers, Ludgercollege, detail

Tute Natura

2011-06-10T15:18:00.000+02:00

Eva Engelen, Kabouter

De kunstleraren van het Rietveldlyceum hebben met hun leerlingen weer een daverende expositie in elkaar gezet in de Gruitpoort. Bij een vorige gelegenheid heb ik al eens opgemerkt hoe wonderlijk het is dat binnen de randvoorwaarden in het voortgezet onderwijs leerlingen van het Rietveld zo opmerkelijk vrij zijn en excelleren in betekenis geven aan hun beeldend werk.

De kunstleraren hebben een naam bedacht voor hun insteek: de Didactiek van de Lelijkheid. Dat is een bedriegelijke term want ik heb heel veel moois gezien in deze tentoonstelling. Het handelsmerk van de sectie, uiterst expressief en doorwerkt werk, spelen met teksten, absurde invalshoeken, en humor, is volop aanwezig. Ik verwacht al niet anders.

Er is veel indrukwekkend schilderwerk te zien. De leerlingen hebben duidelijk plezier in het ontdekken van wat je wilt vertellen door verflaag na verflaag aan te brengen, pasteuze partijen te creëren, afplakband verrassend in te zetten. Dit zijn geen ingekleurde tekeningen, het uiteindelijke resultaat is het zichtbare verslag van een proces dat de kijker kan meemaken. Er is ook mooi ruimtelijk werk, veel in textiel, maar ook associatieve assemblages en installaties. Er is een blikvanger in de vorm van een grote installatie van slappe textiele vormen, die de menselijke figuur uitbeelden. Het werk van een hele klas, zo te zien.

Wat nog het dichtst in de buurt van "Lelijkheid" komt is een bord met notities, pijlen, en opgeplakte papiertjes. Het is een verontrustend werk, dat een zoektocht weergeeft naar de eigenaar van een bij de plaatselijke recycle winkel gevonden adresboekje. Wanneer deze kunstenaars, Elfi Voorhuis en Rudi Aalders inderdaad alle informatie hebben gevonden die zij op dit bord claimen, hebben zij onder andere de beschikking over de wachtwoorden voor Paypal, de bank en Web2.0 toepassingen die de publieke ruimte op het internet afgrendelen. De makers zijn niet zover gegaan om de wachtwoorden ook inderdaad op dit bord te publiceren. Natuurlijk is het beeldende kunst, dit publiekelijk schandbord, conceptuele kunst. In deze tentoonstelling is het een rariteit vergeleken met het andere werk, dat heel lyrisch en zintuiglijk van aard is.

Een ander werk dat er uit springt bestaat uit twee tekeningen. De titel "Tute Natura" is terug te vinden in veel werken, onder andere in een reeks schilderijen van mossels, duidelijk een klassikale opdracht. Deze twee werken stellen een cactus en een mossel voor volgens de titels, maar de tekenaar, Jurgen Bloemendal, heeft de vormverwantschap van deze groeisels met andere natuurlijke verschijnselen gezien en benadrukt. De tekeningen zijn prachtig ouderwets ambachtelijk getekend, met fijne strakke omtrekslijnen en vloeiende overgangen in tonen.

De Didactiek van de Lelijkheid brengt heel veel moois voort, dat maakt deze tentoonstelling in De Gruitpoort duidelijk. Ik ben benieuwd hoe zich dat gaat ontwikkelen, ik zie nu al uit naar de tentoonstelling van volgend jaar. Deze expositie loopt tot 27 juni. Gaat het zien!

Het goede soort kneuterigheid

2011-06-03T16:24:00.002+02:00

Het is niet alles kommer en kwel, wat er gebouwd wordt in Doetinchem. Achter het nieuwe Amphion bevindt zich een geheel nieuw straatje met de fraaie naam "Koperen Kees".
Ik dacht bij die naam in eerste instantie aan een straatmuzikant die een veelheid van instrumenten ingenieus bedient met handen en voeten, maar dat is een "Nikkelen Nelis". "Koperen Kees" is de naam van een merkteken op het toneel van een lijsttheater. Het wordt door theatertechnici gebruikt om decor en licht uit te lijnen. Voor een straat achter een schouwburg een passende naam.
Zo'n straat wordt door ambtenaren, projectontwikkelaars en architecten bedacht. Het leidt geen twijfel dat achter de gevels een betonnen skelet doorloopt. Maar door alle gevels anders te detailleren, wordt tegemoet gekomen aan de behoefte van het publiek om herkenbare eigen deuren te hebben. Het is listig gedaan, er wordt gespeeld met kleuren van baksteen en andere gevelbekleding en de daklijsten vertonen verschillende profielen. Het is geveltjesarchitectuur bij uitstek, maar wel heel goed gedaan. Een heel mooi decor, erg passend op die plek. Ik zoek nog naar het koperen merkteken in dit lijsttoneel.

Briljant spuitwerk!

2011-05-24T00:17:00.005+02:00

Doetinchem wordt getracteerd op een buitengewone expositie in de openbare ruimte. Wanneer u op pad bent om serieuze kunst te gaan genieten, of misschien zelfs aankopen, naar Huntenkunst, de winkel van Het Web, of u wilt kennis nemen van het geweldige werk van Cornel Bierens in de garage onder het Amphion, loop dan ook even langs de achterkant van de Aldimarkt. De aannemer die daar de grond bouwrijp lijkt te maken heeft goedgunstig zijn afrastering ter beschikking gesteld van de lokale graffiticlub.
Ik heb wel eens wat geprobeerd met een spuitbus, maar ik heb al ras besloten dat ik me bij de kwast houd. verschrikkelijk moeilijk is het. Bovenstaand kunstwerk is een meesterwerk in het genre. Een oog kijkt mij aan vanuit een kruising tussen een kokerworm en een brommeronderdeel. Ik vraag me af waar DCS voor staat. Wikipedia levert:

DCS kan verwijzen naar:

Drive Control System (motorfietstechniek)
Distributed control system (industriële automatisering)
Dynamische Condylaire Schroef (type kunstgewricht)
VV DCS

Als u het weet hoor ik het graag van u.
Het onderstaande werk vertoont een heel andere en ook mooie persoonlijke stijl. De calligrafische uitspatting is nauwelijks leesbaar.

In een museum zul je het niet gauw meemaken dat iemand gebruik maakt van het oppervlak van een schilderij om er een lullig affiche voor een rommelmarkt op te plakken. Ziet niemand de kwaliteit van die dingen? Heeft niemand, buiten mij, de behoefte om ze te jatten en boven het bankstel te hangen? Ik werk nog steeds in het onderwijs en kan het mij dus niet veroorloven om uit stelen te gaan, bovendien lijkt het mij niet de bedoeling van de kunstenaars, die hun werk zo informeel in de openbaarheid brengen, dat het eindigt in mijn kamer.
Er is ook een navolger van Banksy in Doetinchem werkzaam. Daar ben ik ook nieuwsgierig naar. Wordt het niet eens tijd dat we die lui in het zonnetje zetten, officieel tot Zeer Gewaardeerde Kunstenaars benoemen, bijvoorbeeld middels een expositie met vette catalogus in de nieuwe lokatie van het Stadsmuseum? In de Gruitpoort kan ook, want daar moet de jongerenfunctie duidelijker worden geprofileerd, meen ik te begrijpen.

Neo-eclecticisme

2011-03-07T16:12:00.004+01:00

Een splinternieuwe notabelenwoning aan de Veemarkt te Doetinchem

Het is een duur pand. Ambachtelijk gebouwd, met decoratief metselwerk, deftig met erker en ingangspartij.De mansardekap is voorzien van dakkapellen. De uitkragende dakrand wordt ondersteund met solide getimmerde, bijna gebeeldhouwde schoren.
Dit pand staat aan de Veemarkt in Doetinchem, op een gebied dat recentelijk is kaalgeslagen. Het wekt de indruk een overblijfsel te zijn van een voorbije eeuw, zo rond 1900, de tijd dat arbeiders petten droegen en kantoormensen hoeden.
Het gebouw is echter gloednieuw. Maar het overtuigt mij niet in alle opzichten. Zo verjongen de maten in de gevel niet van onder naar boven. Daardoor lijkt de onderste verdieping wat in elkaar te worden gedrukt door de massa van de kap en de bovenliggende verdieping. Ook lijken materialen soms verdacht op moderne geperste platen.
De stijl van de villa is wat onbepaald. Geen Art Nouveau, geen Art Deco. Maar dat geldt voor meer oude stadsvilla's in Doetinchem. De architect putte vrijelijk uit een dik stijlenboek en componeerde een fraaie gevel die voldeed aan de diepste wens van de klant: op stand wonen.
De vier schoorstenen zijn hilarisch. Wat gaat erdoor? De uitlaatgassen van de centrale verwarming, de zuurkoollucht uit de keuken, frisse lucht voor de klimaatinstallatie, en de vierde bedient een open haard, vermoed ik.
Dat dit gebeurt in het centrum van Doetinchem, dat wij het laten gebeuren, dat markeert de dood van het modernisme in de architectuur. Het heeft ook niets van de vreugde van postmodernistisch teruggrijpen met humoristische reminiscenties aan het verleden. Er is geen spoor van elan, van het proberen van nieuwe betekenis voor een andere tijd. Het is geen architectuur. Het is decorbouw voor het decorum. Het is de dood in de pot.
De klok is opgehouden met tikken.
Geen toekomst.

Open Atelier Monnie Paashuis

2010-10-24T00:40:00.008+02:00

Ik vermoed dat niet veel mensen in de Doetinchemse kunstscene Monnie Paashuis kennen.

Het briefje dat ik in mijn postbus vind is kenmerkend: een uitnodiging om kennis te nemen van recent werk, een kleurenkopietje voor vrienden. Ik ken haar uit een ver verleden, een krachtige kunstenaarspersoonlijkheid zonder enige kapsones die haar eigen plan trekt.

Ik herinner me een gedenkwaardige tocht naar Kassel, met Monnie Paashuis en Anna Carlier, Anna is ook zo'n unieke eenling in het Doetinchemse. Beide dames waren, net als ik, zij het op geheel andere wijze, getroffen door de performances van Wencke Mühleisen bij die Dokumenta. Die theatrale kunstgebeurtenissen wortelden in de Wiener Aktion, en de acties waren er op gericht het mannelijke deel van het publiek te confronteren met hun atavistische levenshouding. Als mannelijk toeschouwer liep ik het risico te worden geselecteerd om door Wencke te worden rondgeleid als hond met een halsband om, bereid te worden voorzien van pek en veren, uiteraard zonder kleren aan.

Mogelijk klinkt het nu mallotig, maar we spreken hier van de vroege zeventiger jaren van wat nu de vorige eeuw is. De boodschap van Wencke Mühleisen, dat, wie niet in staat was om op het toneel een rol te spelen die bevrijdde van stereotype en aangeleerd gedrag , blijk gaf van gevangen te zitten in kleinburgerlijkheid, was destijds voldoende aanleiding om heren uit het gezelschap zich te doen begeven in situaties waarin voor het publiek vervangende schaamte zich afwisselde met slecht te verwerken vreugde dat men zelf niet uitverkoren was. Aanwezigheid alleen al was een blijk van moed waarop ik mij nu nog wel wil beroepen: ik had de sigaar kunnen zijn.

Anna Carlier en Monnie Paashuis zagen in de ervaring opgedaan tijdens de Dokumenta aanleiding om af te reizen naar de Friedrichshof om kennis te nemen van de de daar gevestigde commune die onder leiding van de kunstenaar Otto Muehl, hoofdfiguur in de Wiener Aktion, gestalte gaf aan de nieuwe bevrijde samenleving. Beiden beschikten over voldoende gezond verstand om waar te nemen dat er iets mis was met de samenlevingsvoorschriften in die woongemeenschap en keerden huiswaarts. Otto Muehl heeft een proces aan zijn kont gekregen wegens sexueel misbruik van minderjarigen en heeft daarvoor zes jaar gezeten. De guru bleek gevangen te zitten in zijn eigen atavisme en daarin een hele woongemeenschap mee te slepen. Een saillant detail wat die commune betreft is dat de financiering ervan in handen was van bekwame leden die in Amsterdam speculeerden op de beurs en miljoenen ophaalden daarmee. De dependance in Amsterdam was niet alleen actief op de beurs maar ook op kunstzinnig gebied onder de heel Nederlandse naam "Vol Sap."

Monnie Paashuis en Anna Carlier organiseerden ooit een workshop in Anna's atelier in Hummelo waarbij een goed betaalde kunstenaar van "Vol Sap" overigens vrij obligate schilderopdrachten gaf.

Waarom vertel ik dit? Aan de rand van het Doetinchemse kunstgebeuren organiseert een Doetinchemse kunstenaar een open atelier waarin zij recent werk laat zien. Haar werk raakt aan de kunstgeschiedenis op een manier waarop weinigen in dat Doetinchemse zich kunnen beroepen. Tegelijkertijd is het werk, voor zover ik nu in die uitnodigingskopie kan zien, van een vrijheid die immer getuigt van waar het om gaat: het brein verheugt zich in wat er gebeurt met penseel en verf. Gaat dat zien! 21 november 13- 17.00 u. Deilhorst 68 7009 LH Doetinchem

Wencke Mühleisen is later hoogleraar geworden in Noorwegen. Iets met "gender studies."

De kapsalon op straat

2010-09-07T19:43:00.002+02:00

Wie het weet mag het zeggen. Het tafereel van de foto hiernaast trof ik vorige week op drie plekken in de stad aan. De eerste keer, in de Grutstraat, dacht ik dat het een verwijzing was naar een vorige bestemming van het pand van het stadsmuseum, een kapsalon. De tweede keer zag ik zo'n relatie niet, en deze derde keer voor een witgoedzaak die afficheert dat alles weg moet, al helemaal niet.
De installatie bestond elke keer uit een stoel op een palet, met een tafel ervoor waarop een spiegel. Op de tafel stonden twee bussen gevuld met haarversteviger of zoiets. Het thema sprak mij als zoon van kapper J. Th. A. de Graaff te Aalten buitengewoon aan.
Het zag er elke keer uitnodigend uit, maar ik heb geen plaats genomen op de stoel, want sinds kort is mijn haar gemillimeterd. Er valt niets te kammen noch te verstevigen,het model volgt de oude schedel genadeloos.
In Amsterdam wil een kapper afkomstig uit een zuidelijk land zijn vaardigheid nog wel eens op een dergelijke doeltreffende manier aanbieden in een hoek van een marktgebeuren, heb ik gezien. Maar ik geloof niet dat zoiets in Doetinchem door de beugel van de plaatselijke middenstandsvereniging kan.
Ik vind dat het beeldende kunst is. De enige lokale kunstenaar die ik ken die zo iets bedenkt en ook uitvoert is Rogier Dikker. Maar dat is slechts een vermoeden. Ik houd mij aanbevolen voor informatie.

Nölen is dodelijk

2010-07-10T12:48:00.010+02:00

Brommers kiekn

Ik lees in de VPRO-gids een interview met Frans Miggelbrink. Hij legt in dat interview uit wat het Achterhoekse inhoudt. De aanleiding is De Zwarte Cross en zijn informatie gaat over de beleving die daarbij hoort. Goed gedaan, maar er irriteert mij iets. Steeds weer worden de nationale media bevestigd in een karikaturaal beeld van mijn omgeving. Wat Frans goed doet, is melding maken van De Achterhoek als high tech hub:

"Ik was laatst in Brussel bij de EU. Kwam ik iemand van een bedrijf tegen dat een apparaat heeft uitgevonden waarmee je in ontwikkelingslanden in drie uur water kunt zuiveren. Kwam uit Groenlo.”

De interviewer vist vervolgens naar de volksaard: Bescheiden. Frans verwijst doeltreffend naar de feodaal agrarische achtergrond van keuterboeren op zandgrond. Helemaal goed.

Vervolgens is de rest van het interview een demonstratie van die bescheidenheid. Het obligate "brommers kiek'n," het excessieve bier zuipen, en de sociale controle in het "noaberschap," het is allemaal bevestiging van een beeld dat er al is, en dat beeld is zelf geschapen uit ressentiment en minderwaardigheidsgevoel. Het woord "Bescheiden" is veel te zwak, op zijn slechtst is de Achterhoeker kwaadaardig achterdochtig tegenover iedereen die anders is, een benepen provinciaal die zich terugtrekt op het volkseigene omdat hij niet kan aanhaken bij de grote wereld. Zijn leven beperkt zich tot "nölen" en dat is dodelijk

Bertus op zien Norton

Maar dat beeld klopt allang niet meer. Een bewijs daarvoor is bijvoorbeeld de regionale muziekcultuur, waarin De Zwarte Cross wortelt. Normaal, Jovink en Boh Foi Toch zijn er in geslaagd om een brug te slaan tussen eigentijdse muziek, de regionale taal en het levensgevoel. "Ik zag niks, want ik mos pissen" van Normaal klinkt absoluut als vette rockmuziek terwijl het naar de vorm een negentiende eeuwse polka is. Rockmuziek heeft altijd geworteld in het lokale, van Merseybeat tot Reggae. Hans Keupers ballade "Vrouw Begeerdink" stuitte zelfs op problemen met de familie van de bezongen dame die het niet waardeerde dat de familiegeschiedenis nog weer eens opgerakeld werd. Authentieker kan niet.
De Achterhoek had een muziektraditie, van bruilofts-, kermis- en kerkmuziek. Die muziek is lang in staat geweest om nieuwe invloeden van buiten op te nemen. Duitse schlagers en Engelse hits konden de veleta niet bedreigen. In de zestiger en zeventiger jaren dreigde er een gat te vallen in die muziekcultuur. De lokale bands hebben een “fusion” tot stand weten te brengen van rock met die traditie. Dat is een ongelooflijke prestatie. "Oerend hard" vertelt van motorgeweld, maar het gaat niet over de shoppers van "Easy Rider" maar sluit aan bij de lokale beleving van de motorcross. Het gaat niet over de Harley Davidsons van Hells Angels maar over Bertus zijn Norton en Tinus zijn BSA. De opmerkelijke liedteksten bieden zeldzame voorbeelden waarin Achterhoekse literatuur niet kunstmatig of archaïsch aandoet.

De drie sociale strata

Aanhaken bij de grote wereld is een kwestie van taalbeheersing. De eenentwintigste eeuw vraagt van de wereldburger drie talen die beheerst moeten worden: de taal van de familie, de streek of de wijk, de nationale taal, en tenminste één internationale taal, het Engels. Wie één van die talen niet beheerst verliest bereik. Elk van die talen is even belangrijk. Wie de taal van de familie verliest, raakt het contact met de directe fysieke omgeving kwijt, met de vorige generatie, met zijn eigen geschiedenis. Dat drama voltrekt zich overal op dit moment. De Nederlander van Afghaanse afkomst die het Pashtun niet meer beheerst kan niet praten met zijn grootouders. Wie werkt in de Achterhoek dient op zijn minst belangstelling te hebben voor het streekeigene en de lokale taal.

Het centrum van de wereld

De Achterhoeker die weet dat de Achterhoek, net als overigens elke andere plek op deze aardkloot, het centrum van de wereld is, zorgt ervoor dat hij het Nedersaksisch onderhoudt en viert, hij schrijft en spreekt vlekkeloos Nederlands en zijn Engels is uitstekend. Want hij moet zijn eiersorteermachines, kuikenslachterij, of waterzuiveringsinstallatie overal ter wereld kunnen verkopen. Hij is geen provinciaal. Hij gaat naar De Zwarte Cross omdat het regionale zijn uitvalsbasis is voor de hele wereld. De betekenis van de lokale bands die daar spelen is dat zij één van zijn sociale strata onderhouden. Dat is van eminent belang.

Ardenta eiersorteermachine, geproduceerd door Staalkat, Aalten
Bron afbeelding: http://www.ovorider.com/staalkat.html

Van Der Lee's kunstzinnig onderzoek

2010-05-17T20:17:00.016+02:00

Paul van der Lee's kunstzinnige onderzoek, getiteld "Plan Radix", aangekondigd in een openbare presentatie in De Gruitpoort op 28 maart, kreeg een voortzetting op lokatie.

Van der Lee leidde een klein gezelschap, bestaande uit Jacques Blommestijn, onlangs aanstoker van enige lokale commotie met zijn kunstwerk "De Juryvoorzitter," Gerrie Kuipers wiens werk "Boeddha-altaar voor mijn kippen" door Van Der Lee is opgenomen in zijn Collectie Achterhoek, en ondergetekende, rond in het door Staatsbosbeheer ingerichte Nieuwe Natuurgebied "Het Boelekeerlspad." Dit gebied is door Van Der Lee bestempeld tot het Breviergebied van zijn Plan Radix. Tijdens de wandeling documenteerde Van Der Lee door hem geregisseerde bijdragen van de deelnemers.

Blommestijn voerde een processie uit met de door hem aan de Achterhoekse gemeenschap aangeboden maquette van de "Verzoeningskerk", Van Der Lee legde een prikkelende ervaring vast van Gerrie Kuipers. Ik werd gefotografeerd op een keukenstoel in het landschap (mijn hoofd is eveneens opgenomen in de voornoemde Collectie Achterhoek).

Het komt mij voor dat de kunstenaar Van Der Lee Marcel Duchamps manoeuvre met het urinoir in omgekeerde richting herhaalt. Duchamp toonde aan dat een object een kunstwerk kan worden door het te plaatsen in de context van kunst, de omgeving van het museum. Van Der Lee toont aan dat een omgeving een context van kunst en tegelijkertijd een object van kunst kan zijn door het zo te benoemen en te gebruiken . Zowel Duchamp als Van Der Lee hebben daartoe een ready made nodig. Van Der Lee gebruikt De Nieuwe Natuur van Het Boelekeerlspad bij Zelhem zoals geconstrueerd door Staatsbosbeheer.

Dit is anders dan het gebruiken van het buiten als museum zoals bij kunstroutes op het platteland wel gebeurt. Van Der Lee regisseerde de deelnemers in een relatie tot het landschap. Blommestijns processie valt te vergelijken met de Rooms-Katholieke processie door de velden om de zegen af te smeken. Blommestijn had dat goed begrepen, het zwart maken van zijn hoofd was een spontane ingeving van zijn kant, het versterkte het sacrale karakter van het schrijden. Mijn contemplatie op de keukenstoel verbeeldt de vervreemding van het hoofd dat zichzelf uit het landschap denkt, en de blote voet van Gerrie Kuipers is de directe zintuiglijke ervaring van de natuur. Het gaat Van Der Lee er niet om acties vast te leggen als zijn kunst, hij viert er slechts zijn verhouding tot het landschap mee. Die verhouding is het eigenlijke kunstwerk. Conceptueler kan haast niet.

De documentatie van de wandeling zal worden opgenomen in het volgende nummer van "Landinwaarts", Van Der Lee's tijdschrift, dat onderdeel is van Plan Radix.

Ik vroeg mij tijdens de wandeling af of de keuze van Van Der Lee voor dit landschap een persoonlijke is, een culturele of een evolutionair bepaalde. Dit landschap lijkt heel veel op de romantische Engelse landschapstuin. Maar die culturele bepaaldheid kan een dieper liggende grond hebben. Staatsbosbeheer doet buitengewoon veel moeite doet om het gebied terug te brengen tot de ecologische situatie van ongeveer 1300 door de bemeste grond af te plaggen en zo de oorspronkelijke begroeing terug te brengen. het resultaat is een aaneenschakeling van open plekken waarin waterpartijen. In de onderstaande foto leveren jeneverbesbomen een bijdrage aan de ervaring van een savannelandschap waarin de vlakte wordt onderbroken door verspreide boomgroepen.

Van Der Lee omschrijft zijn beleving van dit landschap als een ervaring van het "numineuze", de esthetische ervaring van het ontzagwekkende. Wanneer mijn vermoeden juist is, dat zijn keuze berust op een voor-culturele gedeelde ervaring, wortelt in oeroude ervaringen van homo sapiens, dan tilt hij de toeristische ervaring naar een ander niveau.

Binnen de discipline die kunst is, kan de vraag gesteld worden of Marcel Duchamps experiment niet vraagt om een andere plek. Het Boelekeerlspad is nauwelijks een pendant van het urinoir. Mijn voorstel daarvoor is onderstaand beeld: een plek die niet aflaat mijn aandacht te vragen. Mijn belangstelling voor zo'n plek heb ik overigens geleerd van een andere kunstenaar: Hans Jungerius. Dat is waar kunstenaars voor zijn.

Het Ideale Landschap

2010-04-18T21:18:00.012+02:00

Ik ben op zoek naar bronnen die een hypothese ondersteunen of ontkrachten. Volgens die hypothese delen mensen een voorkeur voor een bepaald landschapstype. Die voorkeur zou wortelen in een ver verleden, toen de mensheid in kleine familiegroepen door de savanne trok.

Dat veronderstelde ideale landschap is een open vlakte waarin roofdieren goed opgemerkt kunnen worden, met verspreide boomgroepen die een toevluchtsoord bieden. Er moeten grote grazers zijn die bejaagd kunnen worden en een rivier die water aanvoert.

Een voorbeeld van het ideale landschap ziet u in bovenstaande foto. Het landschap is aan te treffen in de Gelderse Achterhoek bij Ulft, lokatie Engbergen. De rivier is De Strang, de bovenloop van de Oude IJssel. De grote grazers zien we even niet, de boer heeft de koeien nog niet in de wei gezet.

Zie bijvoorbeeld

De Gelderlander Amateur Kunstprijs 2010

2010-04-16T18:37:00.008+02:00

Schaamteloze hond reikt prijs aan zichzelf uit

Bij de uitreiking van de Gelderlander Amateur Kunstprijs sloeg de voorzitter van de jury, Jacques Blommestijn zijn medejuryleden en een kerk vol amateurkunstenaars en andere belangstellenden met verbijstering door mede te delen dat het prijswinnende werk, dat onder het pseudoniem S. Theet was ingeleverd, van zijn hand was.

Een dergelijke act past uitstekend in Blommestijns kunstzinnige oeuvre dat gericht is op het onderzoeken van de culturele context van beeldende kunst, bij voorkeur met provocaties.

Het juryrapport dat Blommestijn presenteerde bevatte een uitvoerige behandeling van de vervaging van de grens tussen professionals en amateurs in de kunsten. Daarna verklaarde hij zichzelf tot amateur, bleek hij stiekem te hebben meegedaan onder pseudoniem, en en de hoofdprijs te hebben gewonnen. Het werk bestond uit een opgeleukte plaquette met de tekst "IK HAAT KWALITEIT."

Blommestijns kunstwerk bestaat uiteraard niet uitsluitend uit dat plakkaat, het is een intensief voorbereide ingreep in een jaarlijks terugkerend kunstevenement, bedoeld om verwarring te scheppen en daarmee autoriteit aan de kaak te stellen, een terugkerend thema in Blommestijns werk. Dat hij in dit geval de autoriteit was en zichzelf aan de schandpaal heeft genageld, is een logische consequentie van zijn denken. Hij weet dat een nasleep mogelijk is en hoopt daar ook op. De Gelderlander gaat hem niet uitbetalen, die prijs is niet groot, €300, maar zijn handelwijze blijft jatten, ook al verklaar je dat geld te zullen weggeven aan een zelfgekozen doel. Hij krijgt daarmee de kans dat aan te vechten en zal dat niet laten, en dan is het hek van de dam. Die kans moet hij niet krijgen. Betaal Blommestijn uit! Laat vervolgens de twee overige juryleden een genomineerde uitkiezen voor de derde prijs en geef de winnaar van de tweede prijs de hoofdprijs.

Ik heb een voorstel voor die derde prijs. Peet Hopmans uit Zelhem presenteerde een ontroerend werk, een ruimtelijk portret van zijn overleden vader, in een doos voorzien van een maatpak, de man was kleermaker. Hij behoorde tot de genomineerden die teleurgesteld werden. Want dat is wel wat er aan de hand was. Er waren zeven mensen in die kerk die wisten dat zij in aanmerking kwamen voor de hoofdprijs. Die amateurkunstenaars zaten daar in vrolijke spanning. Die mensen zijn geschoffeerd door Blommestein.

Ik weet niet wat ik van de andere juryleden moet denken. Ik zag die plaquette vlak voor de prijsuitreiking, en ik dacht, "Jacques heeft één van zijn leerlingen opgepookt om mee te doen." Want wie het werk van zijn leerlingen van het Rietveldlyceum heeft gezien, herkent de hand van de leraar. De andere juryleden moeten dat niet hebben gezien.

Als kunstwerk had Blommestijns act wel kwaliteit, vind ik. OK, het is DADA overdoen, ook wel erg zestiger jaren, maar daar is niets mis mee. Dat is ook typisch voor een amateur, een historische stijl overdoen, en heel passend bij de gelegenheid. Die €300 heeft hij dus wel verdiend op het kunstzinnige vlak.

Menselijk gezien was het niet leuk. Maar kunstenaars hoeven geen nette mensen te zijn. Kunstenaars wordt veel vergeven. Kunstenaars, daar moeten wij vergoelijkend om glimlachen. Die hoef je niet erg serieus te nemen. Leuke jongens zijn het. Dat cliché heeft Blommestijn bevestigd.

En hij is er in geslaagd mij mee te laten werken aan zijn kunstwerk met deze reactie. Niet slecht toch?

Het interactieve kunstwerk van Joke Verboon

2009-12-05T12:50:00.009+01:00

In april had ik de eer om de kunstwandelroute van Het Web in landgoed Enkhuizen te openen. Aan het einde van mijn causerie maakte ik mijn persoonlijke keuze voor de publieksprijs bekend:

"...en “Project Beeltenis” van Joke Verboon, drie vormen die een altaar oproepen voor de muur met kogelgaten. Dat laatste beeld is interactief, vanmorgen heb ik op het middenstuk gezeten, mijn vrouw heeft een foto gemaakt en vanavond gaat die foto naar golem@kpnmail.nl. “Wordt vervolgd,” belooft de kunstenaar en ik wil weten hoe dan wel. In dit project wordt het publiek onderdeel van het kunstwerk, het is eigentijds, vorm en betekenis en plek versterken elkaar, het is subliem.
"

Gisteren kreeg ik een mailtje van Joke Verboon. Zij heeft haar belofte waargemaakt. Het resultaat is te zien in een presentatie op het Internet

De Tragisch Realisten

2009-11-20T18:55:00.010+01:00

Daan van Tricht, De Wolkenmaker

Jaap Hentenaar, De Dis (detail)

(Oud)leerlingen van Hupkes & Blommestijn exposeren in De Gruitpoort

Hoewel Jaques Blommestijn en Wicher Hupkes niet eens de initiatoren zijn van deze tentoonstelling in De Gruitpoort wortelt het werk van hun (oud)leerlingen in de workshop, gevestigd in het Rietveldlyceum te Doetinchem.

Hun kunstpedagogisch atelier heeft een kunstzinnige school voortgebracht van jonge kunstenaars die zich zelfbewust presenteren met een tentoonstelling en een manifest:

Met een hyperreflectief maatschappelijk bewustzijn dalen wij neer van af onze hoge torens, om de wereld te verlichten en te laten twijfelen aan de grondvesten van het bestaan.

De tentoonstelling is een buitengewoon boeidende combinatie van teksten en ruimtelijk en vlak werk. Het werk getuigt van maatschappelijke betrokkenheid, kritische vrijzinnigheid, en explosieve beeldende kracht. Deze expositie is een aanrader voor alle leden van Het Web, wervers naar de Gelderland Kunstprijs, lokale artiesten, gemeenteraadsleden en wethouders met cultuur in de portefeuille, kunstleraren, en ieder ander uit uit de plaatselijke kunstscene. De zeggingskracht van deze tentoonstelling zet een nieuwe standaard in Doetinchem. Kunst kan blijkbaar ook in Doetinchem uitstijgen boven het decoratieve, leuke en fraaie, "goed gemaakt" en "leuk werk". Er is hoop!

Frans Giesen

2009-10-11T15:10:00.003+02:00

Een leuke verrassing tijdens een zondagmorgen wandeling in Montferland. Vlak bij restaurant "'t Peeske" zijn in twee boomstronken ter plekke twee beelden uitgestoken. Realistische kunst: de beelden stellen een oehoe en een vliegend hert voor. Vooral de enorme kever is indrukwekkend, de pootjes zijn met groot vakmanschap gesneden. Het is werk van Frans Giesen, een kunstenaar die vlakbij woont, in Loil.

Zandsculpturen 5

2009-09-13T17:39:00.003+02:00

De laatste hand wordt aan de zandsculpturen gelegd in de Van Nispenstraat.

Zandsculpturen 4

2009-09-09T22:41:00.005+02:00

De toren vordert langzaam. Het lijkt mij ook een waagstuk gezien de helling van het zand. Wel suggereren de spuitbussen op de werkplekken dat de zandlaag wordt verstevigd om afschuiven te voorkomen. In onderstaand beeld komen zelfs uitkragende vormen voor.

Zandsculpturen 3

2009-09-07T19:42:00.003+02:00

De beeldhouwers zijn aan het werk gegaan. Er zijn drie werken onder handen, een vierde lijkt klaar. Dat lijkt mij een portret van de Grote Optimist die dit gebeuren in gang heeft gezet.

Zandsculpturen 2

2009-09-03T19:35:00.006+02:00

Er is een torentje bijgekomen, bij het zandsculpturenproject in de Van Nispenstraat. De bekisting bestaat uit vier lagen en reikt hoger dan twee meter. Ik vind dit eigenlijk al af. Een heel mooi ding. Niets meer aan doen, zou ik zo zeggen. Heel mooi, met die uitstekende balkjes die de bekisting borgen, de schoonheid van functionaliteit. Een ziggurat is het

Zandsculpturen 1

2009-09-02T18:51:00.007+02:00

Vandaag is er een begin gemaakt met het zandsculpturenproject in het gat van Doetinchem aan de Van Nispenstraat. Er is zand aangevoerd en gestort. Het lokale zand is blijkbaar niet geschikt om mee vorm te geven. Het zand wordt aangestampt in een bekisting. Een andere zandhoop volgt de natuurlijke vorm.

Het toeristisch decor

2009-08-12T01:22:00.017+02:00

Een zee van bordjes

Bijgaande bordjes zijn te vinden op één kruispunt, ergens tussen Vorden en Linde. De oudste richtingaanwijzer is de paddestoel van de ANWB, een uiterst functioneel ding dat iedereen in staat stelt om zich te oriënteren in het doolhof van wegen dat ons land overdekt. De andere bordjes zijn van allerlei instanties die toeristische routes uitzetten in het landschap. Een dergelijke opeenhoping van bordjes is niet uitzonderlijk, het komt voor dat men op één paal drie bordjes aantreft van routes.

Het knooppuntennetwerk

Iemand heeft het briljante idee gehad al deze bordjes te vervangen door een nummersysteem. Ik had de eerste zin kunnen vervangen door "Deze bordjes zijn te vinden op knooppunt 93."

Ik heb vandaag een fietstocht gemaakt in het knooppuntennetwerk van de Achterhoek. Ik kan deze tocht beschrijven met een reeks van knooppuntnummers. Ik ga dat niet doen, want het aardige van het knooppuntennetwerk is dat het u in staat stelt om met behulp van een bij de VVV te verkrijgen knooppuntennetwerkkaart uw eigen route samen te stellen. Laat ik volstaan met te zeggen dat ik van Doetinchem naar Zutphen ben gefietst en terug. De afstand is langs de snelste verbinding 20 km heen en terug weer 20 km, samen 40 km. Ik heb er 8 uren over gedaan, waarbij ik het verblijf in de horeca niet mee tel. Pure fietstijd, en de afstand was dus aanzienlijk meer dan 100 km, want ik haal de vijftien kilometer per uur op mijn dooie akkertje.

Kortom, fietsen langs het knooppuntennetwerk leidt tot een kronkelende weg die de bedoeling heeft een vreugdevolle ervaring in het verplaatsen te ervaren. Ik heb vandaag een rondje Achterhoek gemaakt.

Kloosterzande, Zeeland

Azewijn,Gelderland

Een definitie van De Achterhoek

De vraag is of ik de Achterhoek heb gezien.

Ik had mijn camera bij me, maar ik heb geen foto gemaakt van iets dat ik uitzonderlijk mooi vond. Vorige week was ik in Zeeland en daar heb ik wel foto's gemaakt bij het befietsen van het knooppuntennetwerk. Nevenstaande foto maakte ik in Kloosterzande, in Zeeuws-Vlaanderen, bijvoorbeeld. Ik ben behept met een esthetische voorkeur voor industriële architectuur, functionele stapelingen van kubische en cylindrische vormen. Ik kan uit mijn bol gaan van afzuiginstallaties.

Nu weet ik dat dit soort dingen in het Gelderse landschap ook zijn waar te nemen, zie bijvoorbeeld de silo's in Azewijn in nevenstaande foto.

Maar ik heb vandaag over een afstand van meer dan honderd kilometer in het Achterhoekse niets van dien aard waargenomen. De route voerde langs schilderachtige boerderijen, niet langs grootschalige agrarische industrie, langs kastelen en buitenplaatsen, nergens langs een industrieterrein of langs een van de vele high tech bedrijven waarmee de Achterhoek bezaaid is.

De soms absurde kronkeligheid van de route kan maar op één manier verklaard worden. De mensen die de knooppunten hebben vastgelegd hebben slechts een beperkte definitie van De Achterhoek in het hoofd gehad. Zij zien De Achterhoek als een nostalgisch decor van lieflijke landelijkheid uit het negentiende eeuwse en alles wat daar van afwijkt hebben zij gemeden als de pest. Ik ben in de buurt van Steenderen geweest, maar ik heb de patatlucht van Aviko niet eens geroken. De boer heeft in die nostalgische Achterhoek slechts een functie als landschapbeheerder.

Ik ben vandaag een toerist geweest in eigen land.

Aan de Doetinchemse wand

2009-07-23T20:36:00.023+02:00

In de tentoonstelling "Wat heeft Doetinchem aan de wand?" zijn de schilderijen aan enkele wanden boven en naast elkaar opgehangen als in een historisch schilderijenkabinet.

Jan Braet von Ueberfeldt
De Grutpoort te Doetinchem

Jan Homan
Bretons vissersdorp

Gepolychromeerd houten beeld
16^e/17^e eeuw?

Via de lokale pers zijn de Doetinchemmers opgeroepen een werk in te leveren voor een tentoonstelling in het Stadsmuseum met de titel "Een kijkje achter de gordijnen" Dat heeft een boeiende en mooie tentoonstelling opgeleverd.

Echt grote namen ontbreken. Er is een werk van Gilbert en George, dat was in 2007 gratis op internet beschikbaar gesteld door dit kunstenaarsduo en een Doetinchemmer heeft de moeite genomen om de bestanden te importeren en af te drukken. De kleuren zijn in die twee jaren wat achteruitgegaan. Willem Witse is te zien met een ets. Jan Braet von Ueberfeldt was voor mij een verrassing: ik vind die man intrigerend omdat de jonge Piet Mondriaan bij hem om raad ging voor zijn carriëre, met het boemeltje van Winterswijk naar Doetinchem waar Braet woonde. Braet was toen al oud en met pensioen, hij had als leraar gewerkt aan de Rijksnormaalschool voor tekenleraren in Amsterdam. Blijkbaar heeft hij hier toch nog geschilderd. Het schilderijtje met de Grutpoort er op is niet erg indrukwekkend, maar ik ben toch benieuwd of er nog meer werk van hem te vinden is in Doetinchem.

Er zijn een paar mooie kleine schetsen van Kees Verkade.

In één van de Doetinchemse villa's moet toch een ets van Rembrandt, een Lucebert, een Degas hangen of een Marlene Dumas hangen. Maar werk van zo'n allure is hier niet ingeleverd.

De expositie laat enkele ruimtelijke beelden zien, waaronder een opvallend houten beeld van een man met bokkepoten die een bok tussen zijn benen klemt en de kop bij de horens heeft, niet toevallig ter hoogte van het geslachtsdeel. Een heel bijzonder beeld, zoiets heb ik nog nooit gezien. Het ionische kapiteel op de kop verraadt dat het een onderdeel van architectuur is geweest. Het lijkt een kariatide, maar dat waren altijd dames en geen duivelse heren. Intrigerend. Het is ook vaag gedateerd: 16^e/17^e eeuw.

De realistische impressionische schilderijen zijn in de meerderheid. Ik had nog nooit van H.P. Groen gehoord, maar er hangt wel een topper van zijn hand: een bloemstuk, "Anemonen," met buitengewoon mooi licht er in. Tussen al dat impressionisme valt het geëxperimenteer van halverwege de vorige eeuw op. Er is een heel mooi werk van Jan Homan, een geabstraheerd Bretons vissersdorp met op de kant getrokken boot, geweldig van kleur en lekker gekwast. Van de Doetinchemse stadsschilder Frans Storm is er een geslaagde poging om met de tijd mee te gaan in een gewriemel van vormen met de titel "Paarden"

H.P. Groen
Anemonen, 1930

Ik vind het een interessante tentoonstelling maar het ontbreken van eigentijds werk valt op, afgezien van die Gilbert & George en een enkele Jan Kremer. Eigentijds is van de laatste vijf jaren, vind ik. Gelukkig is er nog een uitzondering: Een hele wand wordt in beslag genomen door een gigantische tekening van Arthur van der Lee uit 2008, informeel opgeprikt met punaises. De kleine tekening van Jos Klaver ernaast moet wel erg zijn best doen om te sprankelen naast dat oppervlak. Ik heb dat werk eerder gezien, in de woonkamer van de vader van de kunstenaar.

Maar er is verder geen echt recent werk, en geen werk van stadsgenoten als Anna Carlier, Berna Bonekamp, of Theo van Koot, geen Raff of Jozef Kemperman en ook geen werk van enig kunstenaar van Het Web, terwijl die club toch alle moeite doet om het werk van leden te vermarkten.

Dat vertelt iets, maar wat?

Arthur van der Lee
2008

Zomer-cultuurdebat in De Gruitpoort

2009-07-15T00:27:00.007+02:00

Luisteren naar jongeren

"We weten dat in de geschiedenis kunstenaars en jongeren vaak intuïtief aanvoelden wat de nieuwe grondtonen zijn. Zij horen en beleven ze en gaan ermee aan de slag en komen in actie".

Zo stond het in de uitnodiging voor de tweede debatavond over cultuur in Doetinchem. Dus waren er jongeren uitgenodigd. Die jongeren waren onder andere bereikt via scholen, ook ik had een paar goedgebekte jongeren opgesnord die niet onmiddellijk met de caravan van pa en ma naar het zuiden vertrokken.

Of de jongeren leverden waar de organisatie om vroeg kan ik niet goed beoordelen, er werd een gesprek gevoerd rond een tafel met de jongeren door gespreksleiders en de burgemeester, en nogal wat deelnemers waren onverstaanbaar voor mij. Nu heb ik gehoorapparaten nodig, maar ik begreep dat het voor meer mensen een probleem was.
Er werden vragen op de jongeren afgevuurd en die moesten ad hoc antwoorden verzinnen. Er mocht niet worden gedebatteerd dus tot een verdieping in een gesprek kwam het duidelijk niet.

De jongerenraad

Dat neemt niet weg dat het een boeiende avond was. Het is erg leuk om mee te maken hoe zelfverzekerd jonge mensen hun opinie voortreffelijk kunnen verwoorden. Er werden ook onderling door de jongeren gegevens uitgewisseld, er blijkt een jongerenraad in Doetinchem te bestaan en die is door de avond uitgebreid. Want, zoals ik een vorige gelegenheid al heb gezegd, wat er gebeurt op zo'n avond is niet het belangrijkst, wanneer mensen elkaar ontmoeten in het culturele domein en daarover praten is het een succes. De Gruitpoort doet dat voortreffelijk, de instantie maakt haar naam als cultureel centrum waar.

Een bijzondere man

Ik ontmoet een vader van één van de deelnemers aan het gesprek. Hij vroeg tijdens de avond waar voor de jongeren de grens van hun normen en waarden lag. Ik spreek hem daarover aan na afloop. We zijn het eens dat het dorp dat kinderen opvoedt verdwenen is, die maatschappelijke samenhang waarbij iedereen zich verantwoordelijk voelt voor het gedrag van elk kind, ook dat van een ander. Vanuit zijn allochtone achtergrond voelt hij dat als een gemis, ik vanuit mijn herinnering aan mijn jeugd waarin ik een draai om de oren die ik van de buurman kreeg thuis niet meldde in de zekerheid dat ik dan nog meer op mijn falie zou krijgen.

Die vader vertelt dat hij op zijn twintigste uit Turkije kwam. Ik drink een biertje, hij een glaasje fris. Moslim. Hij is nu achtendertig, sociaal werker en gemeenteraadslid in Doesburg.

Onze achtergronden zijn geheel verschillend, maar we delen allebei de herinnering aan een dorp dat opvoedde, het zijne Turks, het mijne Achterhoeks.

Wait and See: Beelden aan de Oude IJssel 2009

2009-07-11T20:05:00.027+02:00

Onder de titel "Wait and See" wordt dit jaar voor de zesde maal een tijdelijke beeldenroute gepresenteerd in de binnenstad van Doetinchem. Het aanbod aan beelden is gevarieerd. De fraai klinkende titel verhult dat er geen thema in de tentoonstelling valt te ontdekken. Niet dat zoiets moet, er is boeiend werk te zien. Een interessant aspect van de jaarlijkse tentoonstelling is de herhaalde deelname van dezelfde regionale kunstenaars. Dat biedt de gelegenheid de ontwikkeling van hun werk te volgen.

Leporello

Günther Zins’ werk Baumleporello vind ik geweldig. Het is voldoende groot om in de openbare ruimte de aandacht te trekken, de schaal past bij de bomen waartussen het is opgehangen. "Leporello" duidt een boekvorm aan waarbij de bladzijden ontstaan door één reep papier te vouwen. Het kunstwerk is een in staal uitgevoerde tekening in evenwijdig perspectief van zo’n leporello. De tekening suggereert ruimtelijkheid, het werk is feitelijk plat, en het object werkt ruimtelijk door de ophanging tussen de bomen. Het kunstwerk stelt daardoor allerlei vragen aan onze waarneming en ons begrip van de ruimte. Heel boeiend, het ontstijgt de categorie "leuk"

Arts

Het werk van Arno Arts is wel humoristisch. Ook vorig jaar presenteerde hij een huisje, toen met (kunst)gras begroeid. Arts heeft fruitkistjes gedemonteerd en met de bedrukte spanen plankjes het huisje in elkaar geniet. Het wekt de indruk van een bushaltehuisje, met een reclameaffiche er op, een grapje met de naam van de kunstenaar "Arts", en het publiek gaat er onbekommerd in zitten. Dat is ook wat het uitstraalt: onbekommerdheid, en dat is een verdienste. De vrijheid kan agressie oproepen, vorig jaar werd zijn huisje aangestoken en hij lijkt het lot te tarten: het materiaal is uitermate brandbaar.

Hout

Jozef Kemperman heeft verscheidene werken in de route. Deze beeldhouwer pur sang zet net als bij een vorige gelegenheid een complete bewerkte hoge boomstam in de stad. Ook een sculptuur in de Catharinakerk laat goed zien hoe hij op een idee komt door te reageren op de structuur van hout. Het hout is fijnzinnig bewerkt, de grote boom gaat geleidelijk over van de ruwe schors onder naar een gebeeldhouwde organische vorm aan de top die heel vanzelfsprekend lijkt te ontstaan. Het beeld in de Catharinakerk biedt de ontdekking van een olifant waarbij de kleur van het hout subtiel meespeelt in de suggestie. Bij een vorig werk leek de inhoud en de vorm van het werk nog niet helemaal bij elkaar te kloppen, waardoor het beeld wat "houterig" overkwam, nu lijkt de inhoud probleemloos uit de vorm te groeien. Heel mooi werk vind ik dat.

Mandorla

Jan Opdam lijkt wat te tobben. Twee jaren geleden was ik blij verrast door zijn werk aan de Gaswal, een aantal vleugelvormen. Nu heeft hij op dezelfde plek weer twee vleugels staan, een terugkerend betekeniselement in zijn werk. Maar het metaal lijkt nu geperst in de vorm en de deuken die het gevolg zijn dragen beeldend niet bij aan de betekenis. Vorm en inhoud knokken met elkaar en dat komt vaker voor in de vele beelden die hij aan de route bijdraagt. Zijn titels verraden een hang naar mystiek die dreigt pathetisch te worden wanneer het werk moeizaam gemaakt lijkt.

Van zijn werken bij Villa Ruimzicht is er één die daar boven uit stijgt. De titel "Mandorla" verwijst naar de vorm: het samenkomen van cirkels. Daarnaast wil het ook een verwijzing zijn naar heel oude religieuze connotaties en dat wordt in dit geval wel gerechtvaardigd door de opstelling van de cirkels die de beschouwer dwingt om positie te kiezen en gericht te kijken naar wat er gebeurt.

De samenhang

Uiteraard is er veel meer te zien en ik raad iedereen aan om die wandeling te maken en de eigen voorkeur te vinden. Ik geef er overigens de voorkeur aan dat de route beperkt blijft tot het buitengebeuren. De expositie in de Catharinakerk werkt onsamenhangend, de werken zijn verspreid door het gebouw zonder daar een dialoog mee aan te gaan. Die relatie met de omgeving is juist wat zo’n beeldenroute interessant maakt. De vier schilderijen van Thea Zweerink lijken al helemaal verdwaald.

De Kunstmarkt

2009-06-28T16:36:00.010+02:00

Winkelzondag

Het is warm, het is zomer. De binnenstad is vol mensen, mannen in korte broek, op sandalen, vrouwen in katoen met plastic tasjes. Het ritmische klang-dong-klang-doedong van van een ingehuurde steelband. Kledingketens doen winkeldochters weg tegen bodemprijzen. De menigte krioelt door de stad: onbestemd dwaalgedrag op de zondagmiddag. Er is een kunstmarkt. Iemand drukt de voorzitter van lokale kunstenaarsvereniging "Het Web" een microfoon onder de neus en stelt een platte vraag "Wat moet je kunnen om lid te worden?" Ik betrap mij er op dat ik het antwoord niet wil horen, en ik word geholpen door mijn doofheid en de steelband.

De witte wand

De witte wand van het museum is functioneel. Ieder kunstwerk is ruimtelijk geïsoleerd. Ik kan voor een werk staan en ik zie alleen dit ene ding. Wandelend van ding tot ding kan een samenhang in de tentoonstelling bewust worden, maar het gaat steeds om dit ene ding waarmee ik mij moet verstaan. In rust, want het heeft wat tijd nodig, voor ik het goed gezien heb. Soms is er een overdonderende installatie waarin de beelden elkaar verdringen, maar dat is dan de bedoeling, het is ook dan één werk in zijn veelheid.

De kraam

Maar in een opstelling waarin verschillende werken elkaar verdringen, raak ik ontmoedigd en moe. Waar de kunstenaar consequent op zoek is naar zijn thema en handschrift lijkt die persoonlijke stijl te verworden tot een goedkope truc in serieproductie. Wanneer stijlverschillen op korte afstand concurreren lijkt de kunstenaar een charlatan die van alles probeert zonder ergens in door te dringen.

Koopgedrag

Het zal aan mij liggen. Ik ben niet goed in winkelen. Ik vind er op uit gaan om iets te kopen niet leuk. Ik word ook zenuwachtig van verkopend personeel. Wanneer de verkopend kunstenaar in zijn kraam staat is voor mij de crisis compleet.

Het Web snapt het effect waarover ik het heb wel. In hun winkel zijn er twee afdelingen. De ontvangstruimte is volgepropt met werk. Het wekt de indruk dat ieder lid moet zijn vertegenwoordigd. Daar schicht ik door heen. De tijdelijke expositie is ingericht met de bedoeling ieder werk tot zijn recht te laten komen. Daar valt wat te zien.

De kunstmarkt in de braderie van de winkelzondag levert een onvermijdelijke betekenis: de verkoop van winkeldochters.

3x1 2009

2009-06-14T17:18:00.017+02:00

Loes Huurneman Rietveldlyceum h5

De tentoonstelling 3x1 in het Stadsmuseum biedt elk jaar uitzonderlijke verrassingen. Zo vind ik het schilderij links, gemaakt door een havo 5 leerling verrassend goed in de beperking van kleur en de vergaande stilering. Het Ludgercollege heeft duidelijk een thema over onderlinge relaties in de groep van leeftijdgenoten aangeboden. De geënsceneerde foto van Lisette Tankink laat heel schrijnend de onzekerheid zien die kwaadaardigheid van anderen oproept.

Lisette Tankink, Ludgercollege, V6

Kirsten van Niekerk, Ulenhofcollege, V6 heeft een heel verrassend poëtisch filmpje gemaakt waarin voorwerpen merkwaardig bewegen alsof ze magnetisch worden aangetrokken door de rand of een punt in het beeldscherm. Dat filmpje kon hier niet worden opgenomen.

Zowel Ludger als Ulenhofcollege laten heel aantrekkelijk werk zien door VMBO-leerlingen gemaakt in het kader van het thema "Kadootje" waarvan onderstaande presentatie van taartjes uitgevoerd in keramiek er uitsprong.

Ulenhofcollege, "Kadootje"

Don't cry, live forever

2009-06-07T12:27:00.012+02:00

Het Rietveldlyceum exposeert beeldend werk van leerlingen in de Gruitpoort Galerie. Het is een geweldige tentoonstelling. De leerlingen zijn zo te zien aan het werk gezet met de opdracht om het eigen ik in een beeld te vatten. De diepgang en de gevarieerdheid van het werk is uiterst verrassend.

Het cijfer voor de overgang

Een school voor voortgezet onderwijs is een lastige plek om de vrijheid op te roepen die noodzakelijk is om ombekommerd autonoom beeldend werk te maken. Leerprocessen moeten worden geperst in roosters en korte lessen. De beoordeling kan te gemakkelijk de motiverende factor worden. Het programma van toetsing en afsluiting dwingt tot deadlines. De school is een bureaucratische omgeving die vaak haaks staat op creatief en oorspronkelijk wild denken.

Het vertrouwen in de leerling

Wild denken vraagt om vrijheid, het maken van dingen vraagt daarentegen om doelgericht hard werken. Materiaal kan weerbarstig zijn, en een plan kan voor de onervaren jonge kunstenaar veel meer handelingen opleveren dan hij ingeschat had. De discipline die nodig is om iets echt goed af te maken moet komen uit intrinsieke motivatie.

De leraar is de bron

Ik heb de kunstleraren van het Rietveldlyceum ontmoet, een ervan is een oude studievriend. Het zijn zelf wilde denkers, anarchistisch zou ik wel durven zeggen, de allergie voor regelgeving straalt van hen af. Op een of andere manier hebben zij van hun werkomgeving weten af te dwingen dat het vak een vrijplaats is die wordt gerespecteerd. Op die plek wordt hard gewerkt door leerlingen, overduidelijk niet voor een cijfer, maar om zichzelf uit te vinden en dat te laten zien.

De authenticiteit

De schildering hierboven is een goed voorbeeld van de onbekommerde authenticiteit van het werk. De leerling heeft overduidelijk een overgeleverd thema gebruikt, "Het Laatste Avondmaal." Zij zet zichzelf centraal op de plaats van de Heiland, opent de handen in een klassieke pose, zij heeft zichzelf als enige van een aureool voorzien, en in de stripballoon staan gewijde woorden. "Het Heilige aan jezelf toekennen" staat in de linkerbovenhoek. Ik heb er erg om moeten lachen en ben er diep door geroerd.

10 % korting

2009-05-28T08:04:00.004+02:00

Een winkelketen biedt korting aan op iets waarvan ik toch zeker meen te weten dat het geheel gratis is. Ik heb bijvoorbeeld een zeer gewaardeerde collega die mij er ruimschoots van voorziet zonder enige tegenprestatie of vergoeding.

De Culturele Vlucht 2

2009-05-26T20:11:00.008+02:00

De debatavond over de vlucht van creatief talent uit Doetinchem, georganiseerd door De Gelderlander en De Gruitpoort was, wat mij betreft, een geweldig succes. Ik heb vaker van grensverleggend drama mogen genieten in de theaterzaal van De Gruitpoort, ook deze theatrale werkelijkheid boeide mij van begin tot eind, terwijl de voorstelling meer dan twee uren duurde.

Veel spelers getuigden van het menselijk tekort door onbekommerd de eigen culturele activiteit in het Doetinchemse te trompetteren, nu de gelegenheid zich voordeed. Een koor klaagde over de culturele woestijn waarin het niet gelaafd werd, dan wel over het gebrek aan trots op de oases die wel degelijk aanwezig zouden zijn.

De tekstschrijver had prima werk geleverd: De hotelhouder: "De Doetinchemmer die bij ons overnacht heeft een probleem." De burgemeester:"Ik wil niet in een stad wonen waarin de gemeente de creativiteit moet leveren." De jongere: "Je kunt hier niet shoppen."

Het thema was:"Wie moet het doen?" Burgemeester Kaiser was de protagonist die elke verwijzing naar gemeentelijk initiatief of overheidsondersteuning beminnelijk doch onverbiddelijk pareerde: "Het moet uit de gemeenschap komen." Een wethouder deed veel moeite om er niet te zijn. Een terugkerende geheimzinnigheid deed zich voor in het rondzingen van "Cultureel Ondernemen."

Mijn sector, het onderwijs, deed het goed op de avond want de wereldberoemde ontwerper van Chinese afkomst maakte melding van de school van zijn dochter als een positieve factor in zijn keuze om in Doetinchem gevestigd te zijn.

Het was geweldig om zoveel mensen te ontmoeten, en dat is meer dan voldoende reden om zulke avonden te organiseren. Het geeft helemaal niet dat het nergens over gaat. Men dient zoiets te zien als een kunstzinnig project, vind ik. Het nut ervan mag geheel onduidelijk zijn maar dient zich onvermijdelijk aan. Ik ontdekte bijvoorbeeld de onbekende kunstenaar die het prachtige huisje heeft gebouwd dat een dag lang in de bouwput aan de Van Nispenstraat prijkte: Raff. Hij bleek een atelier te hebben in het voormalige postkantoor. Hoe kom je anders zo iets te weten?

Er was een formulier waarop je een voorstel voor een volgende debatavond kon indienen. Ik heb daarop geschreven dat het mij aardig lijkt om een markt te organiseren waarbij ideeën uitvoerders kunnen vinden. Maar ik zag niemand anders dat formulier invullen en de enige gleuf waar ik het in kon doen was die van de prullenbak. Ik heb dat papier wat besmuikt op een tafel gelegd.

Voortuinkunst

2009-05-25T17:25:00.006+02:00

Vanmorgen zag ik een voortuin met boeiende kunst: voortuinkunst. Vanmiddag bleken de kunstobjecten voortuinstoelen. Hele mooie. Goed design.

Predik Het Evangelie

2009-05-19T19:15:00.000+02:00

Geremde dadendrang

Dagelijks loop ik langs deze bouwput, midden in de stad Doetinchem. Er is een plan om hier nieuwbouw te plegen waarbij de negentiende eeuwse gevelwand wordt hersteld. Achter die gevelwand komt uiteraard van alles dat in het geheel niet negentiende-eeuws van aard is: gewapend beton, datakabels en gipswand. Geveltjesarchitectuur wordt dat. Erger is dat een waardevol overblijfsel van de negentiende eeuw, het in curieus eclectische stijl gebouwde "Predik Het Evangelie" door het graven van de bouwput uit elkaar scheurt. Vandaag werd er een heel interessante staalconstructie tegen gezet. Een prachtig contrast moet ik zeggen.

Betekenisloosheid

Ik krijg bijna de neiging om er een metafoor in te zien voor de teloorgang van traditionele op religie gestoelde normen en waarden, nog slechts geschoord door Balkenende & Rouvoet B.V. Maar dat is al te pathetisch. Gewoon een mooi contrast als gevolg van een bouwkundige blunder.

De Culturele Vlucht 1

2009-05-17T14:55:00.001+02:00

Op 25 mei is er een debat over de "Culturele Vlucht", georganiseerd door De Gruitpoort en De Gelderlander. Uit de monitor voor het Gelders Stedelijk Ontwikkelingsbeleid is gebleken dat "de creatieve klasse" vertrekt uit Doetinchem. De creatieve klasse (kunstenaars, vormgevers, architecten, journalisten, ingenieurs, wetenschappers en schrijvers, om maar een paar leden te noemen) is vaak hoogopgeleid en haar "vlucht" is fnuikend voor de lokale economie. (bron: De Gruitpoort

Ik kwam in 1972 aan in Doetinchem. Dat was destijds een uitermate slaperig stadje. In de zestiger jaren van de vorige eeuw was er in Doetinchem een swingend jazz en popcircuit. Een aantal hoogbouwflats in Overstegen, een nieuwe wijk vol hofjes in aanbouw de overzijde van de IJssel, een behoorlijke schouwburg, en een megalomaan gemeentehuis waren de enige zichtbare grootstedelijke kenmerken van deze stad met een regio-functie. De burgemeester werd in de plaatselijke ijzerwarenhandel persoonlijk herkend en met voorrang behandeld.

Toen ik in Doetinchem kwam wonen, hoorde ik nog niet bij de "creatieve klasse". Ik werkte als productiemedewerker bij de firma Blom, en zette per dag tienduizenden glaspotten op de lopende band. Tot die creatieve klasse ging ik behoren na een opleiding aan de Hogeschool voor de Kunsten, waarvoor ik dagelijks naar Arnhem reisde. Na die opleiding vertrok ik niet uit Doetinchem, want ik vond werk als leraar beeldende vorming in De Achterhoek, aanvankelijk in Winterswijk, daarna in Doetinchem.

Had ik dat werk niet gevonden, dan was ik uiteraard verhuisd. Het lijkt mij cruciaal in deze discussie dat onder ogen wordt gezien dat in het economisch verkeer de creatieve klasse werk en inkomen moet vinden. De vlucht fnuikt mogelijk de economie, maar de economie fnuikt ook en veroorzaakt daardoor de vlucht.

Rond 1900 was de firma Misset in staat om gekwalificeerde vormgevers naar Doetinchem te trekken omdat dat bedrijf niet alleen Doetinchem bediende maar met een veelheid aan bladen en boeken heel Nederland bediende. Op dat moment heeft het stadje een kans laten liggen om een vormgeversopleiding te beginnen. Enkele decennia later zouden in Arnhem en Enschedé dergelijke opleidingen beginnen. Wanneer een stad niet meer hoger onderwijs heeft te bieden dan een kleine pedagogische academie, dan is het niet verwonderlijk dat een creatieve klasse die het onderwijs elders heeft moeten halen, slechts met werk en inkomen kan worden teruggehaald. De door Ds. Van Dijk gestarte domineesopleiding in gebouw Ruimzicht is aan het eind van de negentiende eeuw niet uitgebouwd tot een Theologische Hogeschool, laat staan tot een universiteit. In plaatsjes als Kampen of Zwolle gebeurde dat wel.

Er waren in het verleden wel degelijk mogelijkheden om uit te groeien tot een grotere stad. De traditionele ijzerindustrie langs de Oude IJssel, het genoemde bedrijf van Misset, Vredestein, Philips, de firma Van Perlstein hadden een economische betekenis die de regio oversteeg. Maar de slechte verbindingen met de rest van Europa hebben Doetinchem parten gespeeld. De Oude IJssel was en is slechts tot Doetinchem bevaarbaar voor binnenvaartschepen.

Pas na de tweede wereldoorlog werd de schipbrug over de Oude IJssel in Doesburg vervangen door een vaste brug. Doetinchem was een station aan de spoorlijn tussen Arnhem en Winterswijk. Winterswijk was aan het eind van de negentiende eeuw een stad in opkomst. Het was een internationaal knooppunt in het spoorwegnet. De eerste wereldoorlog blokkeerde die ontwikkeling, de verbinding met Duitsland werd afgesneden en Winterswijk zakte weg tot een provinciaal dorp. Heel de Achterhoek, inclusief Doetinchem deelde in die malaise

Tegen deze historische achtergrond is het niet verwonderlijk dat Doetinchem gekenmerkt wordt door een dorpse cultuur waarin uitingen die enigszins grensverleggend zijn met verwondering of zelfs argwaan worden bezien. Het gebrek aan waardering voor het Doetinchems torenplan is daarvan een voorbeeld. Het enige kunstwerk dat in dat voorgenomen traject van vijf grootse kunstwerken in de openbare ruimte tot stand is gekomen, de D-toren, is ook het laatste. Dat het kunstwerk internationaal de aandacht heeft getrokken speelt geen rol in de wereld van Doetinchemmers. Men is daar niet trots op, men neemt er geen kennis van.

Het heeft geen zin om verbitterd te zijn over het culturele niveau van Doetinchem, noch om zich druk te maken over de culturele vlucht van de creatieve klasse. Wil men daar verandering in brengen dan moeten er omstandigheden worden geschapen die niet op het culturele terrein liggen maar in het economische vlak. Florence kende rond 1400 niet meer inwoners dan Doetinchem nu. Maar de stad had wel een Medici-familie als bestuurder die nationaal en internationaal een factor van betekenis was, en snapte dat kunst en cultuur ingezet kon worden om de eigen macht en invloed te bestendigen. Doetinchem heeft Rob Voorhuis, nimmer te beroerd om een cultureel evenement te ondersteunen, en moet het verder doen met provinciale subsidies. Doetinchem heeft geen Petrarca, het heeft Hans Keuper en Bert Scheuter. Doetinchem heeft geen Leonardo da Vinci of Michelangelo, maar wel Maria Hees, ook niet gering. Kortom, het heeft geen zin om te zeuren over dat wat er niet is. Men moet oog hebben voor wat er wel is.

Doetinchem heeft de afgelopen tientallen jaren ontwikkelingen gezien. Op het gebied van de beeldende kunst is er pionierswerk verricht door Jan Jenniskens die een cultureel centrum vorm gaf dat nu in een nieuw en mooi gebouw de amateurkunstenaar bedient met cursussen. Het Web, een bloeiende kunstenaarsvereniging, is daarvan een uitvloeisel. Abel Pieter de Vries startte in de zeventiger jaren in De Kleine Holte een vestzaktheater dat grensverleggende tentoonstellingen bood. Daarmee creëerde hij een voedingsbodem voor het Gruitpoorttheater. veel waardevols in het Doetinchemse culturele domein is gestart door een individu of een kleine groep mensen die elkaar wisten te vinden.

Dat geldt voor stabiele succesvolle evenementen als Straattheater en Huntenkunst. Er was een bevlogen gemeentelijke politicus, Henk Wubbels, met gemeenteambtenaren als Paul van der Lee en Carolien Wendels die de Ruimzichtmanifestaties in de negentiger jaren opstartten en de gemeentelijke kunstcommissie snapten in het geval van het Torenplan. Sommige activiteiten bloedden dood, wanneer initiatiefnemers er mee ophielden. Gruitpoortgaleriegroep lijkt inactief te zijn. Het Torenplan is ten onder gegaan als gevolg van een rolwisseling in de plaatselijke politiek.

Ik vrees dat er tijdens de debatavond op 25 mei een beroep gaat worden gedaan op de politiek. Van de politiek kan niet worden verwacht dat die geld gaat steken in iets wat niet wordt gedragen door een brede laag van de bevolking. De scheiding van hemelwater en rioolwater wordt begrepen in Doetinchem door de bevolking. Een Centrum voor Beeldende Kunst in het Brewinc-gebouw is verder van huis, ook al is het een onderdeel van het Sleutelproject De Schil. Het eerste wordt krachtdadig uitgevoerd. Ik zie nog niets van het Cultuurcluster Brewinc aan de Spinbaan. Ik ben benieuwd.